Obama in het spoor van Pericles

Obama in Athene, ik keek er met belangstelling naar. Op zijn laatste buitenlandreis als president koos hij dus voor de Griekse hoofdstad, de hoofdstad ook van een land waar nog een sterk anti-Amerikanisme leeft, met dank aan de Amerikaanse steun voor het gehate kolonelsregime in de jaren zeventig.

Obama landde in Athene in de week waarin ook de studentenopstand tegen dat regime op 17 november 1973 wordt herdacht, en zie, enige duizenden betogers, die 'Obama go home' riepen vulden op de avond na zijn aankomst de straten van Athene, buiten de beveiligde zone waarlangs de Amerikaanse president de stad was binnengevoerd.

Oorspronkelijk was het idee om Obama zijn rede (hij houdt bij al zijn bezoeken wel een rede) te laten uitspreken op de Pnyx, onder de blote hemel. De Pnyx is de heuvel onder de Akropolis, waar de oude Atheners bijeen kwamen om te debatteren en waar de eloquente Pericles zijn beroemde, door Thucydides opgetekende toespraak hield, die wordt gezien als de geboorteverklaring van de democratie.

Dit zei Pericles, 2500 jaar geleden:

'We hebben een staatsvorm, die niet een navolging is van de wetten van onze buren; nee, we zijn veeleer een voorbeeld voor menig ander, dan dat anderen ons tot voorbeeld strekken. De naam van deze staatsvorm is volksregering (democratie), omdat invloed op staatszaken bij ons niet een recht is van weinigen, maar een recht van velen. Ingeschillen tussen burgers geldt voor allen gelijkheid voor de wetten.'

Obama, gevoelig voor symboliek, wilde graag zijn presidentschap op dezelfde plaats laten eindigen met een eerbetoon aan die staatsvorm die via Montesquieu en diens 'trias politica'. de scheiding van de machten, de founding fathers van Amerika beïnvloedde.

Maar de heuvel in dat onrustige Athene was te open, te lastig te beveiligen, (iemand in Athene schreef me dat de anarchisten hem met vuurwerk zouden bestoken) en dus moest men uitwijken naar elders, en kwam toen uit bij het nieuwe cultuurcentrum van de Stavros Niarchosstichting, tegen de havenwijk van Piraeus aan. De stichting beheert het vermogen van een schatrijke reder.

Daar dus sprak hij zijn schitterende rede uit, in een klinische, rood aangeklede zaal, met in plaats van de Akropolis een aantal stijve vlaggen achter hem.

Ja, een schitterende rede, natuurlijk, alweer. Vanzelfsprekend begon hij weer de verbindingen te leggen met de grote gaven die de Griekse oudheid aan de mensheid schonk, noemde historici en filosofen, en Pericles, de man die het gouden Athene leidde. De zaal klapte dankbaar, ook al was dat gouden Athene hier nu verder vandaan dan ooit en denk ik dat het klassieke Griekenland diep onder het Byzantijnse en orthodoxe is verdwenen.

Obama's rede groeide uit tot een soort college over het belang van de democratie voor de wereld, met oog voor de zwaktes ervan, een citaat van Churchill aanhalend die democratie de slechtste regeringsvorm noemde 'op al die andere na'.

Maar ook werd Barack Obama heel actueel over de 'uitdagingen' die de democratie bedreigden: de economische globalisering en de tendens zich terug te trekken in nationalisme en eigen etniciteit.

We wisten waarover hij sprak.

Hij had wel een Pnyx verdiend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden