Obama danst om de hete Trumpbrij heen

Hij in vlotte snit, zij in vrolijk lichtgroen. De leiders van de vrije wereld, zoals wij − en zij − het gewend waren.Beeld AP

Tijdens een bezoek aan Berlijn praat de voormalig Amerikaanse president Obama, geflankeerd door bondskanselier Merkel, over alles behalve zijn opvolger.

Even leek het alsof de geschiedenis was blijven steken bij 20 januari dit jaar. Barack Obama en Angela Merkel, gezamenlijk bij de Brandenburger Tor. Hij in vlotte snit, zij in vrolijk lichtgroen. De leiders van de vrije wereld, zoals wij − en zij − het gewend waren.

Maar Obama is al vier maanden niet meer de machtigste man op aarde en toen hij vandaag in Berlijn over de problemen in de wereld sprak − “Syrië, dat is iets waar Angela en ik samen veel aan gewerkt hebben” − klonk het toch anders dan vroeger. Van begeestering was bij het publiek weinig te merken.

Hoe anders was dat in juli 2008, toen Obama voor het eerst in Berlijn optrad. Op last van Merkel was dat niet bij de Brandenburger Tor, maar iets verderop in het Tiergarten-park. Het maakte de meer dan 200 duizend Berlijners die hem uitgelaten toejuichten niets uit, in de ban als ze waren van de jonge senator uit Illinois, die gloedvol sprak over de hoop, over muren die geslecht en bruggen die gebouwd moesten worden, over internationale samenwerking; hij was alles wat de toenmalige president George Bush junior niet was.

Negen jaar later spreekt diezelfde Obama over hoe hij de afgelopen maanden bezig was zijn slaap in te halen.

Beslissingen

Het was zijn eerste − overigens onbezoldigde − optreden in Europa sinds zijn vertrek uit het Witte Huis, op uitnodiging van de Evangelische Kirchentag. Deze tweejaarlijkse protestantse conferentie is een begrip in Duitsland en kent van oudsher een sterk politieke inslag.

Veel onderwerpen kwamen donderdag voorbij, maar één woord werd met grote zorg níet uitgesproken, tijdens de anderhalf uur dat Obama en Merkel spraken. Een woord dat vermoedelijk wel in alle hoofden van de naar schatting 70 duizend hoofden rondspookte. De grote olifant in de kamer: Trump.

Heikele actualiteiten vermeed Obama, hij hield het liever bij algemeenheden. Interessant werd het pas echt toen hij − uit eigen beweging − terugblikte op de drones die hij inzette in de strijd tegen terreur. Daar worstelde hij zichtbaar mee: “Ik weet dat sommige beslissingen van mij hebben geleid tot de dood van onschuldige burgers.”

Er kleeft nog een ander gevaar aan, erkende hij, namelijk dat het een ‘videospel’ wordt en leiders ‘gemakzuchtig’ worden. Die houding heeft hij in zijn regering altijd ‘proberen te bestrijden’. Hij verdedigde zijn beleid wel. “Tegen mijn critici zeg ik: dit gaat wel om groepen die bereid zijn een bom te laten ontploffen in een menigte zoals deze.”

Daadkrachtige staatsvrouw

Ook Merkel sprak over oorlog. Dat deed ze met opmerkelijke fermheid. Merkel benadrukte dat oorlog altijd het laatste middel moet zijn, maar dat Duitsland niet altijd alleen kan blijven toekijken, zodat de Amerikanen het werk moeten opknappen. In Duitsland ligt het debat over een sterkere militaire rol in de wereld gevoelig. Merkel noemde Libië. “De opdracht om daar een staat op te bouwen is een heel moeilijke. We − nee, ik − moet daar elke dag aan werken.”

Wat dat militair gezien inhield, zei ze er niet bij. Ze kwam door dit soort uitspraken wel over het voetlicht als een daadkrachtige staatsvrouw. Dat was waarschijnlijk niet zonder opzet. Op 14 september gaat Duitsland naar de stembus.

Merkel oogde gedrevener dan anders − en dan de gewezen staatsman naast haar. Over vluchtelingen sprak ze en over de noodzaak om mensen zonder recht op asiel Duitsland uit te zetten. Bij het publiek met de oranje Kirchentag-sjaaltjes leidde dat niet tot applaus. “Ik weet dat ik me daardoor niet geliefd maak hier”, zei ze.

Maar ze sprak, met de batterij aan tv-camera’s voor haar, ook niet alleen tot hen. Anders dan Obama kan zij zich wel laten herkiezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden