O, o, wat is het verbluffend veilig geworden in Iran

Iran is door 'Den Haag' tot veilig land verklaard. Ds. Bram Grandia, pastor bij de Ikon en voorzitter van de werkgroep Vluchteling van de Raad van Kerken, las het 'ambtsbericht' van Buitenlandse Zaken en geloofde zijn ogen niet.

Nederland doet daaraan volop mee. Staatssecretaris Schmitz vertelde onlangs op een bijeenkomst van de Raad van Kerken, dat Angola, Ethiopië en Somalië al een tijdje geleden veilig verklaard zijn; nu komen er Zaïre en Iran bij.

Dat betekent dat er voor mensen in die landen geen reden meer is om te vluchten. Want als een land veilig verklaard is, waarom zou je dan dat land verlaten? Het betekent ook, dat je uitgeprocedeerde vluchtelingen ondanks hun doodsangst best terug kunt sturen, want je kreeg van hun ambassades immers garanties voor hun veiligheid. Op grond van wat voor informatie verklaar je een land veilig? Justitie gaat af op de informatie van Buitenlandse Zaken, het zogenaamde ambtsbericht. Ik heb het ambtsbericht over Iran gelezen en geloofde mijn ogen niet.

Er staat in dat de situatie van de mensenrechten in Iran is verbeterd, vergeleken bij die in de beginjaren van de revolutie. Er is nauwelijks meer sprake van zware straffen wegens schending van islamitische voorschriften en er is nauwelijks meer sprake van willekeurige arrestaties en detentie voor onbepaalde tijd. Er wordt wel streng opgetreden, maar dat is tegen drugshandel, tegen zware economische delicten en moord; daar kun je de doodstraf voor krijgen.

De politieke situatie in Iran is stabiel; van een min of meer georganiseerde oppositie die in Iran zelf activiteiten ontwikkelt is geen sprake. Als je propaganda maakt voor verboden organisaties, kun je een paar dagen, hoogstens een paar maanden in de gevangenis komen, maar in de praktijk wordt er zelden opgetreden. Sociaal-economisch zijn er wel spanningen, er waren voedselrellen. Die rellen waren georganiseerd. Het is niet uitgesloten dat de organisatoren strafrechtelijk vervolgd zullen worden. Dat geldt ook wanneer verboden materiaal, boeken, speeches, video's en drank gevonden worden. Maar dat levert hooguit een geldboete op. Naast de veiligheidsdiensten zijn er de gewapende islamitische revolutionaire comite's die recht en orde handhaven en optreden tegen drugshandel en andere delicten. De vrouwen moeten zich houden aan de gedrags- en kledingvoorschriften. Doe je dat niet, dan krijg je een preek of/en een geldboete. Overspel mag niet, daar staat de doodstraf op, maar die is de afgelopen drie jaar daarvoor niet ten uitvoer gebracht. Homoseksuele handelingen zijn verboden, maar er is geen actief vervolgingsbeleid.

Je riskeert problemen als je in Iran tot een ander geloof overgaat, maar het kan wel. Bahais zijn afvalligen, maar met hun lot valt het wel mee. De Iraanse autoriteiten zijn meestal niet op de hoogte van de religieuze overtuigingen van de Bahais, omdat ze die geheim houden. De Koerdische partijen in Iran zijn verboden. Koerden (6 tot 7 miljoen) mogen zich vrij bewegen, als ze maar niet opkomen voor hun autonomie. Als meer dan twee Koerden met elkaar praten over de organisatie van een demonstratie voor Koerdische autonomie lopen ze zoals iedere Iraanse staatsburger de kans dat ze van 2 tot 10 jaar cel veroordeeld worden wegens ondermijning van de staatsveiligheid. Als je dienst weigert of deserteert, krijg je verlenging van je diensttijd of hooguit daarnaast een gevangenisstraf van 2 tot 6 maanden. Er bestaat de mogelijkheid van amnestie ten aanzien van dienstweigeraars.

Conclusie: er is een verbetering van de mensenrechtensituatie. Iran is weliswaar geen rechtsstaat naar westerse maatstaven, de doodstraf blijft, mishandeling en foltering komen voor. Maar een kritische houding leidt niet tot problemen, mits je maar niet met meer dan twee personen op een plein overlegt hoe je die kritiek vorm geeft. De overheid is gematigd tolerant, mits je maar geen afvallige Bahai bent en mits je buiten je eigen kerkgebouw je mond maar niet opendoet. Kortom, het is niet onverantwoord om uitgeprocedeerde vluchtelingen terug te sturen naar Iran.

Verhullend

Ik lees het en knipper met mijn ogen. Wat een verhullend ambtsbericht! Ik stel me voor dat in de jaren '30 een dergelijk ambtsbericht werd geschreven om duidelijk te maken dat het volstrekt verantwoord is om vluchtelingen ook de joodse terug te sturen naar nazi-Duitsland. Ach, er zijn wel wat problemem, maar de toestand is heel stabiel...

Amnesty is onverminderd bezorgd over de schendingen van de mensenrechten in Iran. De speciale vertegenwoordiger van de VN voor de rechten van de mens mag niet meer in Iran komen. Hij is te kritisch over dit land. Na 1993 is het nauwelijks mogelijk om de executies te registreren in Iran, want de regering wil voorkomen dat dit materiaal in de handen komt van mensenrechtenorganisaties. Toch heeft Amnesty officieuze berichten over executies van politieke gevangenen. Er zijn organisatoren van demonstraties geëxecuteerd.

Veiligheidsdiensten en vrijwillige milities mogen het vuur openen op demonstranten zonder angst dat ze vervolgd worden. Zij die oppositie voeren in Iran zijn vogelvrij. De intimidatie is perfect georganiseerd. Maar ja, hoe meet je intimidatie? Het is stabiel in Iran. Dat was het ook in nazi-Duitsland, dat is het ook in China; de stabiliteit van de terreur. Het beste commentaar schreef de Iraanse vluchteling Kader Abdolah, toen hij Den Haag opriep om alle vluchtelingen maar terug te sturen, maar deze 5000 leugenachtige woorden (het ambtsbericht) in te trekken.

Ik vind het zo stuitend, dat de minister van buitenlandse zaken zijn naam leent aan een dergelijk rapport! Vele Iraniërs hebben pogingen tot zelfmoord gedaan. De man in hongerstaking in Groesbeek is een (nog, of misschien niet meer) levend bewijs van wanhoop. Jammer dat dat in onze rechtsstaat gebeurt. Het zijn vlekjes op het blazoen van onze rechtsstaat. Immers wij vrije landen verwijzen geen mensen naar de dood, wij helpen mensen terugkeren naar hun veilige landen. Zij wisten nog niet dat hun land veilig is, wij wel. Helaas wordt in een enkel officieel document het woord deporteren gebruikt. Dat is een schoonheidsfoutje. Het moet 'terugkeren' zijn. Immers er is geen actief verwijderings-beleid, er is een actief terugkeerbeleid.

Kerken

Ik hoop dat Amnesty, de VN-mensenrechtenorganisatie, samen met kerken er alles aan doen om dit leugenachtig ambtsbericht te ontmaskeren en de verborgen agenda die elke bladzij kleurt te verhelderen. Ik hoop dat politici dit nu ook staatssecretaris Schmitz akkoord gaat met dit ambtsbericht niet zomaar voorbij laten gaan. Ik hoop dat het CDA op dit punt nu eens werkelijk oppositie zal voeren en zich nu eens vooral profileert als een partij die weet wat christelijke gastvrijheid is. Ik hoop dat plaatselijke kerkgemeenschappen hun verantwoordelijkheid inzien en nemen in deze. Als het zo is dat er nergens meer een toevluchtsoord is, dan zullen kerken en moskeeën en synagogen er gezamenlijk over na moeten denken wat hun verantwoordelijkheid is. Want God is een toevlucht voor bedreigde mensen. Dat betekent dat ook degenen die in deze God geloven na moeten denken over de vraag hoe je als gelovige gemeenschap een toevluchtsoord kunt zijn voor bedreigde mensen.

Tot voor kort was Nederland zelf zo'n toevluchtsoord. Dat is steeds minder de werkelijkheid. Ik hoop dat dat weer verandert. Dat vraagt om het nadenken over nieuwe vrijplaatsen. Want welke van terreur bevrijde natie wil bedreigde mensen de dood insturen en welke burger wil daar medeverantwoordelijk voor zijn?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden