O jee, blanken in Catfish Row

Nikolaus Harnoncourt is tachtig jaar geworden. De bewierookte én verguisde pionier van de oude muziekbeweging, die authentiek piepend en krakend nieuw leven in de over-geromantiseerde muziek van Bach en Monteverdi blies, is niet alleen qua leeftijd een heel eind gevorderd. Na Bach en Monteverdi schoof de dirigent ook steeds verder in de muziekgeschiedenis op. Zijn interpretaties van de hoog-romantische symfonieën van Bruckner zijn allang geen zeldzaamheid meer.

Voor zijn tachtigste verjaardag had Harnoncourt een lang gekoesterde, bijzondere (volgens sommigen bizarre) wens; een wens die waarschijnlijk door geen enkel weldenkend mens aan hem gekoppeld zou worden. Harnoncourt wilde de opera ’Porgy and Bess’ van George Gershwin dirigeren. Van het vibratoloze getwinkeleer in ’De zomer’ uit Vivaldi’s ’Vier jaargetijden’ naar de zwoele swing van ’Summertime’ zogezegd.

Harnoncourts wens kwam uit. De opname – zijn opname – van Gershwins ’zwarte’ opera ligt inmiddels in de winkels. De internationale reacties erop waren gemengd. Opvallend tussen al die kritieken was er eentje in het gerenommeerde Britse vakblad Gramophone, waar de bespreker grote moeite bleek te hebben met het feit dat Harnoncourt het Arnold Schönberg Chor had gebruikt. Geen zwarte koorzangers dus, maar blanke, gepokt en gemazeld in Bach, Haydn en Beethoven.

De bespreker meende te kunnen horen dat hier blanken Catfish Row bevolkten, en hij vindt dat een schande. Een grotendeels blank orkest, een blanke dirigent, een blanke componist zelfs, dat is allemaal oké, maar blanke koorzangers in deze opera (de solisten zijn hier overigens allemaal zwart), dat kan volgens hem echt niet.

Dat is natuurlijk een interessant thema. In deze kolommen is al vaker geschreven over ras en operarollen. Kan een zwarte zanger een zo Europese rol zingen als Werther? Waarom schminken we nog steeds tenoren zwart die als Otello het toneel op gaan en waarom kan dat niet als een blanke bariton Porgy wil zingen? Even los van alle ethische kwesties van een dergelijke discussie staat de vraag natuurlijk centraal of je het kunt horen.

Ik zelf dacht altijd dat Leontyne Price, Jessye Norman en Grace Bumbry een typisch ’zwart’ geluid hadden. Maar toen ik dat eens tijdens een interview met Roberta Alexander aan de orde stelde, beweerde zij stellig dat dat grote onzin was. Volgens haar bestaat er niet zoiets als de ’zwarte’ stem. Mooi om Roberta Alexander hier in deze bijzondere ’Porgy and Bess’ terug te horen in de rol van de ’oude’ Maria. Een geweldig idee van Harnoncourt om haar hier voor te vragen. En als er één zanger is geweest die bewezen heeft dat je ongeacht ras alle mogelijke rollen kunt zingen, dan is het Alexander wel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden