O, blijf er eens kijken!

Ook de Sint galoppeert met zijn tijd mee: het feest speelt zich inderdaad grotendeels via televisie af. Laten we die programma’s dan zo goed en zo leuk mogelijk maken.

Joost van Velzen

In Trouw van jongstleden zaterdag brak Jacques Vriens op milde wijze een lans voor het terugbrengen van de sinterklaasviering naar een traditioneel en bescheiden feest. Het stoort hem al dat er in zijn eigen dorp jaarlijks voor de intocht van de Sint een ’stunt’ wordt verzonnen: wat is er mis met een rondritje op een nette schimmel?

Des te meer beklemt hem de dagelijkse overvloed aan Ssnterklaasmanoeuvres op televisie. Die zouden door hun cliffhanger-karakter minder geschikt zijn voor de kleinsten onder ons, die op een afgerond verhaaltje beter slapen.

Kinderboekenschrijver Vriens (Meester Jaap!) zijn pleidooi werd een stuk minder mild voorafgegaan door poppenspeelster Trudy Kuijper in de Volkskrant, die de aanval opende op het ’Sinterklaasjournaal’: te veel, te spannend en te ’volwassen’ sinterklaasvermaak. Beiden waarderen de NPS-inspanning om van de Intocht een Nationaal Evenement te maken, beiden vinden dat het daarbij moet blijven (allicht afgezien van enige kleine, korte Sinterklaas-verhaaltjes in kleuterprogramma’s, vermoed

Er zitten veel kanten aan deze zaak. Ik ben niet alleen medeschrijver en acteur in de televisiesinterklaasseries, maar ook net als Vriens mijn hele leven gelovige, Piet, Hulpklaas en sinterklaasboekenlezer. Zoals onze critici wel waardering kunnen opbrengen voor de kwaliteit die zij bij de publieke sint-programma’s aantreffen, kan ik wel enig begrip hebben voor hun hang naar vroeger. Ook ik vind ’meer’ niet altijd beter, ook ik wantrouw schaalvergroting als het om een kinderfeest gaat.

Mijn stelling is echter eenvoudigweg: niemand gaat dat tegenhouden, dus laten wij die programma’s zo goed, leuk en gewetensvol mogelijk maken. Voortbouwen met behoud van wantrouwen.

Sinterklaas is razend populair bij vrijwel alle Nederlandse gezinnen (en hun winkeliers), en dat is eigenlijk een wondertje. Kerstmis is in letterlijke zin een wereldfeest en van een heel andere orde. We moeten ons er over verbazen dat Sinterklaas ondanks de kolossale kerst- druk nog steeds bestaat en een waardig tegenstander is van de grootste Feestneus die de wereldcommercie gecreëerd heeft! Onze Sint met zijn stoomboot en die schimmel op dat dak: een subliem verzinsel van een 19de-eeuwse schoolmeester (Jan Schenkman), ruim een eeuw lang oraal overgeleverd voornamelijk door pakweg twintig liedjes die het nog steeds moeiteloos winnen van iedere poging om een eigentijds sinterklaasliedje bij elkaar te scratchen of te rappen... Een bisschoppelijk figuur, bij elkaar gepuzzeld uit katholieke bronnen, omarmd door negentig procent van calvinistisch Nederland: het is me nogal een prestatie!

Maar de sinterklaasvieringen gaan steeds nieuwe fases in, en het lijkt mij duidelijk, gezien de ongehoord hoge kijkcijfers van intocht en ’Sint- journaal’ (en ook die van de ’commerciële’ tak bij Jetix), dat de nieuwste fase zich voor een belangrijk deel via de televisie afspeelt. Er zullen in de vroege jaren zestig genoeg mensen ongemakkelijk zijn geweest bij de allereerste sintintochten, eerste samengevat in bioscoopjournaals, later op de particuliere buis steeds uitgebreider in beeld gebracht. Ook toen waren er ongetwijfeld preciezen die het gezellige feest niet op de openbare buis tolereerden.

Maar de Sint, hij galoppeerde voort, de intocht werd een nationale gebeurtenis. Nu denkt Vriens op zijn beurt met weemoed terug aan de Mies Bouhuys-musicals (dat waren er maar drie, waarvan er eentje is blijven hangen in het collectieve geheugen) en zelfs aan Aart Staartjes. Aart nam overigens pas vier jaar geleden afscheid, en was zelf de grote animator achter de vorige verfrissing van de televisiesintviering, begin jaren tachtig.

Van de concrete bezwaren kan ik er eentje echt meevoelen: de overkill. Als je je kinderen vanaf dag één zowel naar Jetix als naar het ’Sinterklaasjournaal’ laat kijken, en ze ook een herhalinkje en de weekoverzichten gunt, rennen er inderdaad vijf weken lang twee uur per dag Pieten over je scherm. Het devies is dus: keuzes maken. Net als bij voetballen, cabaret, marsepein en al die andere lekkernijen die vies worden als ze per kilo gaan. Dat het ’Sint- journaal’ onbegrijpelijk en/of te eng is voor kleuters, geloof ik simpelweg niet. Wel is de ene kleuter volstrekt de andere niet in z’n reactie op zoiets overweldigends als Sint & Piet. Gevoelige natuurtjes moet je beschermen, dat geldt op ieder terrein. Er zijn ook kleuters die je niet aan een huiskamer-Sint kunt blootstellen. Maar daarom hebben we het feest toch nooit afgeschaft? Het ’Sintjournaal’ mikt op alle kinderen, van pakweg drie tot en met twaalf. Met alle middelen die we hebben – slapstick, drama, muziek (Fay Lovsky!), woordspelingen, parodie, meligheid – kluisteren we drie-, acht-, twaalfjarigen met hun ouders en grootouders aan de buis. Die volwassen grapjes, dat is een kwestie van smaak, (net als destijds bij ’De Fabeltjeskrant’ al), en uit de enorme berg positieve reacties maken wij op dat dat wel snor zit. Dieuwertje Blok fungeert als vertrouwen en rust brengende juf, en waar nodig gooit ook de Goede Sint zelf op zijn eigen onnavolgbare manier olie op de golven.

Nog weer bovendien is er voor de jongsten de laatste tien jaar telkens door vooraanstaande regisseurs een extra lange ’Sesamstraat’-sintspecial gemaakt. Dat kost een schep geld, mevrouw Van der Laan, die geen commerciële omroep ooit van z’n leven voor die hummels zou willen uitgeven, en neem nu eens gewoon van de makers aan: als het goed moet KOST het veel geld! Dus kunnen ouders met hun kleinsten die het Journaal echt niet trekken, op 5 december veilig in Sesamstraat terecht.

Nog minder terecht is het artistiek/psychologische verwijt dat het ’Journaal’ met al zijn verhaallijnen de fantastie bij de kinderen wegneemt. Met de nieuwe blokken die wij aanreiken maken de kinderen juist opnieuw hun eigen bouwsels. Het minipaardje Pegasus blijkt een onuitputtelijke bron van teken- en schrijfplezier, de zogenaamd overnachtende Pieten bieden tienduizenden gezinnen een keur aan fijne geintjes om de gelovige zusjes en broertjes aan de gang te houden. Het aantal verlaten slaapplaatsfoto’s dat de Nederland 3-Z@pp-website bereikt is niet meer bij te houden. Nee, dat fantasie doden is echt flauwekul.

Ouders die het feest klein willen houden en niet gediend zijn van commercie, en ouders van kinderen die te snel oververhit zijn, hebben honderd manieren om daar verantwoordelijk mee om te gaan. Zij kunnen niet het recht opeisen de pret van die half miljoen anderen te drukken. En iedereen mag klagen en wegzappen als de kwaliteit van het gebodene ooit inzakt.

O, blijf er eens kijken!

Erik van Muiswinkel is cabaretier, acteur en tekstschrijver, en schreef dit stuk in nauw overleg met de Hoofdpiet. De illustraties zijn afkomstig van www.sinterklaasjournaal.nl en gemaakt door Marieke van Middelkoop.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden