Nuttig denken / Ida Jongsma

Wijsbegeerte gaat over de grote vragen van het bestaan, maar wat heb je eraan in het gewone leven? Over de bruikbaarheid van de filosofie.

,,Ik was dertig jaar oud, werkte als stewardess, en vond het leven nogal banaal en oppervlakkig. Ik miste een bepaalde inhoud in het leven. Wat moest ik doen? Wat was nu werkelijk belangrijk voor mij? Ik wist het niet.

Op zeker moment ben ik toen naar mijn boekenkast gelopen en heb daar de boeken uitgehaald die ik werkelijk belangrijk vond: Simone de Beauvoir, Sartre; alle auteurs die ik uitkoos bleken filosofen. Ik ben naar de faculteit gegaan, heb een beurs aangevraagd en ben filosofie gaan studeren.

Na mijn studie kwam ik eerst in het onderwijs terecht. Dat heb ik jarenlang gedaan. Ik vond het erg leuk om met zeventien- en achttien-jarigen te werken, omdat die nog zoekende zijn en niet vastgeroest zitten in allerlei denkpatronen. Maar na een tijd had ik het ook wel weer gehad om elk jaar weer mee te maken hoe zo'n meisje voor de allereerste keer verliefd wordt. Kennelijk kunnen we niet leren om te leven, en moet ieder mens steeds weer hetzelfde meemaken. Waar ik ook genoeg van kreeg was dat mijn leerlingen elk jaar weer even oud waren maar ikzelf ieder jaar ouder werd.

Toen ben ik, samen met mijn zus en zwager, dit hotel begonnen: Hotel de Filosoof. Opzettelijk heb ik voor die naam gekozen. Ik wilde niet vergeten hoe belangrijk de filosofie voor mij is.

Filosofie aan de universiteit is behoorlijk abstract. Logica, Kant en Hegel lezen, dat is andere koek dan De Beauvoir. Voor het 'echte leven' heb je er misschien niet zoveel aan, maar voor mij was het alsof ik eindelijk iets voor mijzelf gevonden had.

Denken lost volgens een veelgehoorde opvatting niets op. Je zou beter kunnen voelen en doen. Maar voor mij is de vraag 'Hoe denk je over de dingen?' toch het allerbelangrijkste. Mede door die studie ontdekte ik dat je pas door te denken werkelijk mens wordt.

Toch wilde ik niet alleen maar nadenken. Ik wilde ook iets doen met dat nadenken, en dat denken betrekken op concrete ervaringen van mijzelf en anderen. De methode om het denken praktisch te maken, vond ik in de filosofische counseling, ontwikkeld door de Duitse filosoof Gerd Achenbach en in het Socratisch gesprek.

Cliênten komen bij me met problemen in hun leven. Ik help ze met praktijkgerichte filosofie. Zo zijn er veel mensen die graag minder willen werken. Maar dan kunnen ze hun auto niet meer betalen. Nu hebben zij vaak een auto om naar hun werk te gaan. Dan maak ik ze duidelijk hoezeer ze in een kringetje denken. Hetzelfde zie je ook met de mooiste huizen die mensen kopen om er vervolgens nooit in te kunnen zitten, omdat ze almaar moeten werken om het huis te betalen. Dat heeft iets absurds.

Je hebt het hele abstracte denken in de filosofie, maar daar heeft een leek niets aan. In het bedrijfsleven willen mensen wél graag weten hoe ze tegenstellingen kunnen opheffen, maar ze willen níet de hele 'Fenomenologie van de Geest' van Hegel lezen. Je zult die theorieën moeten vertalen zodat mensen ze begrijpen in gewone mensentaal.

Filosofie kan dus wel praktisch zijn. Het kan je helpen om op een andere manier na te denken. Zo kan filosofie je zelfs veranderen, al is het moeilijk. Ja, dat is eigenlijk toch het grootste probleem: dat we zo ontzettend vastzitten in denkpatronen! Als ik nou eens een goede theorie bedacht over hoe je gewoontes moet doorbreken. Dan zat ik morgen bij Oprah.''

Ida Jongsma is mede-oprichtster van Hotel de Filosoof in Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden