Nut van echo na 13 weken is onduidelijk

Het plan voor weer een test vraagt om grondige ethische reflectie, vinden Esmee Wiegman en Charlotte Ariese.

De Gezondheidsraad bracht vorige week een advies naar buiten waarin zij pleit voor het aanbieden van een extra echo aan alle zwangere vrouwen rond de dertiende week van hun zwangerschap. Veel afwijkingen die nu bij de 20-wekenecho worden opgespoord, kunnen namelijk ook al eerder worden ontdekt. Een zwangere vrouw zou dan in totaal drie testen aangeboden krijgen: een niet-invasieve test (Nipt) voor chromosomale afwijkingen (downsyndroom), een echo rond dertien weken, en een echo bij twintig weken. Maar waarom wordt er gescreend?


Een belangrijk criterium hierbij is dat de voordelen voor de deelnemer groter moeten zijn dan de nadelen. Dat betekent dat de volgende criteria moeten gelden: het moet gaan om een belangrijk gezondheidsprobleem, de screening moet zinvolle uitkomsten hebben, er moet een betrouwbare valide screeningsmethode zijn, deelname aan de screening is gebaseerd op een vrijwillige, geïnformeerde keuze en de screening moet doelmatig gebruikmaken van middelen.


Het is de vraag of er op basis van deze criteria voldoende grond is om een 13-wekenecho in te voeren. Welke belangrijke gezondheidsproblemen worden er precies opgespoord en welke zinvolle uitkomsten kunnen er precies verwacht worden?


Gaat het om aandoeningen die niet met het leven verenigbaar zijn? Is er behandeling en genezing mogelijk?


Er kleven ook nadelen aan de invoering van deze extra echo. Naast de hoge kosten ervan kan het ook leiden tot extra bezorgdheid en ongerustheid bij zwangeren in het geval van onterechte en onduidelijke bevindingen. Bovendien blijkt uit onderzoek dat men bij de 13-wekenecho ongeveer de helft kan opsporen van de afwijkingen die worden ontdekt bij de 20-wekenecho. De 13-wekenecho kan de 20-wekenecho dus niet vervangen. De vraag is dan wat deze echo precies oplevert. Vormt het juist niet een extra belasting voor de zwangere vrouw (en haar partner)?


In plaats van gezondheidsproblemen bij moeder en kind te voorkomen door tijdige behandeling lijkt het accent in de prenatale screening steeds meer te liggen op het bieden van 'reproductieve handelingsopties'. Ofwel: de vrouw en eventueel haar partner krijgen een keuze voorgelegd tussen het afbreken of uitdragen van de zwangerschap.


Met het oog op moeilijke keuzen waar een zwangere en haar partner voor komen te staan, is een grondige ethische reflectie op het geheel van de prenatale screeningspraktijk gewenst. De overheid zou zich moeten bezinnen op de verantwoordelijkheid die zij heeft ten aanzien van bevolkingsonderzoek waar prenatale screening ook onder valt. In de landelijke screeningprogramma's op borstkanker, baarmoederhalskanker en darmkanker draait het om vroegtijdige opsporing en de mogelijkheid tot vroegtijdige behandeling van ernstige ziekten. Ook in de prenatale screening zou het accent weer moeten komen te liggen op behandelingsmogelijkheden gedurende de zwangerschap en direct bij de geboorte.


Het aanbieden van prenatale tests is nooit neutraal. Er is altijd een beoogd doel en een mogelijke uitkomst. Zwangeren wordt gevraagd een keuze te maken om zich al dan niet te laten testen en de verantwoordelijkheid te dragen van die keuze en de mogelijke vervolgstappen in een tijd waarin de acceptatie van kinderen met een aandoening steeds minder vanzelfsprekend lijkt te worden. Nu al krijgen ouders van een gehandicapt kind vaak de veelbetekenende vraag voorgelegd: 'Heb je je niet laten testen?'


Een toename van het aanbod aan prenatale screening kan ertoe leiden dat nieuw leven steeds meer onderdeel wordt van een maakbaar en utilistisch mensbeeld. Dat is niet in het belang van de aanstaande moeder én het ongeboren kind.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden