Nussbaum: een filosofe met sterrenstatus

Filosofie De Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum trekt volle zalen met een lezing over woede. Deze emotie, zo stelt ze, wordt veel te belangrijk gemaakt. Ook door politici.

"Een filosoof moet in touch zijn met de tijdgeest", zegt Erno Eskens, programmadirecteur van de Internationale School voor Wijsbegeerte, als hij Martha Nussbaum aankondigt. Wat betreft die tijdgeest zit de vermaarde Amerikaanse filosoof wel goed; woede bepaalt de agenda in veel westerse democratieën - de ene kiezersgroep is nog bozer dan de andere.

Nussbaum, hoogleraar recht en ethiek aan de universiteit van Chicago, is een paar dagen in Nederland om te spreken over haar nieuwe boek 'Woede en vergeving'. Het is weer een flinke baksteen; Nussbaum produceert ze in hoog tempo. En ze vinden in Nederland gretig aftrek. Ooit maakte ze bij Nederlandse kijkers indruk met een optreden in Wim Kayzers televisiereeks 'Van de schoonheid en de troost'. Sindsdien wordt haar werk in het Nederlands vertaald en verwierf ze hier een trouw publiek. Ze kreeg eredoctoraten in Utrecht en Leuven en staat op veel academische leeslijsten, wat te merken is aan de vele (ex-)studenten in haar gehoor.

Ze staat deze dagen voor uitverkochte zalen in Utrecht (450 mensen), Amsterdam (700) en Nijmegen (850) en heeft tussendoor nog even wat 'informele ontmoetingen' en een tv-interview bij 'Buitenhof'. Voor Nussbaum is filosofie topsport, bijna letterlijk. Ze komt alleen als ze een residentie met uitstekende fitnessvoorzieningen krijgt. "Wat wil je, ze leeft in hotels en vliegtuigen", zegt George van Elburg van uitgeverij Ambo Anthos.

Haar tour begon dit weekend in Rotterdam, met 'slechts' 300 bezoekers in debatcentrum Arminius. Ze wilde vooral zelf praten, en als je haar bezig ziet en hoort, begrijp je waarom. Ze doet in haar optreden nauwelijks onder voor een theateractrice, ze laat haar stem uitgekiend stijgen en diep dalen en brengt een verhaal dat klinkt als een klok.

Woede wordt in Nussbaums ogen veel te belangrijk gemaakt. Woede wordt gezien als motor, als bron van energie. Kinderen worden gestimuleerd om hun woede te uiten, vooral jongens, stelt de filosoof. Met woede bewijs je je mannelijkheid. Dat je geen slappeling bent.

Dat zagen de stoïcijnse Grieken en Romeinen heel anders. Als een man in de Oudheid woede toonde, dan was dat een teken van zwakte, zegt Nussbaum.

Waar laat dat ons, met onze vrees voor de boze blanke man of extremistische woesteling? De aanhangers van Trump, Le Pen en Wilders hebben toch vooral één ding gemeen: ze zijn furieus.

Een direct antwoord van Nussbaum op die vraag blijft - althans tijdens deze avond - uit. Al maakt ze wel duidelijk dat beleid nooit op woede gebaseerd mag zijn.

Ze voert de vrijheidsstrijders Mahatma Ghandi, Martin Luther King Jr. en Nelson Mandela aan als lichtende voorbeelden in het overstijgen van onze woede en het transformeren daarvan tot iets constructiefs. Niet het meest verrassende lijstje, maar ze plaatst hen wel in haar eigen, oorspronkelijke kader. Zo wijst ze erop dat Mandela op Robbeneiland de stoïcijn Marcus Aurelius las. Ze ziet een rechte lijn tussen zijn legendarische verzoeningspolitiek en de stoïcijnse beteugeling van de woede. "Maar het is geen makkelijke weg," geeft ze toe. "We hebben nog veel te doen."

Vanavond treedt Nussbaum om 19.30 uur op in de Stadsschouwburg in Nijmegen. Binnenkort staat een interview met haar op de pagina's religie & filosofie van deze krant.

Marieke Stein (45)

Werkt met jongeren. "Ik ben fan. Wel ben ik een beetje teleurgesteld over dit nieuwe verhaal. Ik mis een link naar de islamitische wereld. Ik wil een vertaalslag kunnen maken naar de moslimjongeren met wie ik werk. Ghandi, King en Mandela spreken hen niet aan."

Ruby Knipscheer (20)

Filosofiestudent. "Ik schrijf mijn scriptie over Nussbaums theorie over politieke emoties. Hoe zorgen we ervoor dat de politiek meer liefde en harmonie gaat bevorderen?"

Bart de Klerk (47)

Werkzaam in het studentenpastoraat. "Ik heb voor mijn studie humanistiek al heel wat van haar gelezen, maar ik had haar nog nooit gezien. Nu wel, dankzij een vriendin die me meenam. Ik ben onder de indruk van Nussbaums voordrachtskunst, wat een performer."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden