Nuntius Bacqué neemt afscheid

François Bacqué vertegenwoordigde tien jaar het Vaticaan in Nederland. Nog één keer spreekt hij over Nederland: over Den Bosch, misbruik, Verhagen. 'Nederland heeft evangelisatie nodig.'

'Ik hoop dat het een positief artikel wordt." Hij spreekt het uit als een wens, maar er klinkt ook wantrouwen in door. "Ik lees Trouw hoor. Soms vind ik het goed, soms niet." François Bacqué was ruim tien jaar de vertegenwoordiger van het Vaticaan in Nederland. Als we hem spreken in de ruime nuntiatuur schuin tegenover het Vredespaleis zit hij tussen de verhuisdozen. Den Haag is zijn laatste post. De nuntius gaat met pensioen. "Ik ga terug naar Bordeaux, maar ik heb ook een appartement gehuurd in Rome. De vraag is nu wat gaat waarheen? Dat kastje hier: Rome of Bordeaux?"

Hij is de dag als altijd begonnen met een eucharistieviering. "Vandaag was de mis in het Nederlands. U ziet, er waren twintig à dertig mensen. We zijn een kleine parochie geworden in de loop der jaren." Na de mis gaat de nuntius ontbijten. Alleen. Fotograaf en journalist wachten in een belendende, statige kamer, waar ook voor hen iets is neergezet. Thee met panettone, cake uit Italië. Op het dressoir staat een recent staatsieportret van koningin Beatrix. Bacqué is net bij haar geweest voor een afscheidsbezoek en kreeg van de majesteit een hoge onderscheiding. "U heeft een hele goede koningin", zal hij later zeggen.

Na ruim een half uur is de nuntius klaar met het ontbijt en komt hij ons ophalen. Hij wijst op de thee en de cake. "Heb ik niet goed voor jullie gezorgd? Laten we beginnen. U weet, ik kan niet al te veel zeggen." Dat valt nog wel mee. Hij mijdt geijkte onderwerpen als het homohuwelijk, abortus en euthanasie. Gevoelige obstakels tussen Den Haag en Rome.

Maar over andere zaken praat hij openhartig. In het Engels, dat wil hij graag. Over de affaires in het bisdom Den Bosch ('geen reclame voor de kerk'), katholieke politici ('Ik heb een zekere bewondering voor Hirsch Ballin') en het opheffen of samenvoegen van bisdommen in onze kerkprovincie ('zou ik niet voor zijn').

En over seksueel misbruik: "Natuurlijk moet de kerk tonen dat ze om de slachtoffers geeft. Maar het is wel lang geleden allemaal. Die slachtoffers zijn, 50, 60, 70 jaar oud." En al die aangiften dan? "Weet u: sommigen deden het voor het geld."

Een nuntius is in de eerste plaats de ambassadeur van de Heillige Stoel - de naam waaronder het Vaticaan internationaal opereert - in ons land. En dus rapporteerde Bacqué aan zijn bazen in Rome over zaken als de bezuinigingen van het kabinet-Rutte en natuurlijk over Wilders. "De laatste tijd rapporteerde ik niet zoveel meer over de politiek."

Er waren dringender kwesties. Godsdienstvrijheid, of de kwestie rond de ambassade bij de Heilige Stoel. Nederland sloot die ambassade, in de schaduw van de Sint-Pieter, en verhuisde de dienst naar een van de andere ambassades van ons land in Rome, die bij het Quirinaal. De Italiaanse staat dus. Twee voor de prijs van één. "Het is het besluit van Nederland, maar ik vind het belachelijk. Die ambassade zat daar goed, ik kwam er graag. Nu zitten jullie vier kilometer van het Vaticaan, maar nogmaals: dat moeten jullie zelf weten. Ik heb Rome erover bericht. Maria Martens (CDA-senator) heeft vragen gesteld aan de minister en de bisschoppen hebben een brief geschreven. We hebben ons best gedaan." Minister Rosenthal luisterde niet.

En nu we het toch over het ministerie van buitenlandse zaken hebben. In 2009 ontstond in ons land ophef omdat Benedictus XVI gezegd zou hebben dat homoseksuelen bezig waren de wereld te vernietigen. Bacqué werd op het matje geroepen door toenmalig minister van buitenlandse zaken Maxime Verhagen. Onzin, zegt de oud-nuntius. "Dat is nooit gebeurd. Ik ben slechts gebeld door de secretaris-generaal van het ministerie. Ik ben nooit ontboden, zoals dat heet. Het is gewoon niet waar." Hij weet wel hoe het bericht de wereld in is gekomen. "Het was propaganda voor Verhagen en zijn vriendjes. Denkt u dat ik lieg? Ik ben oprecht hoor."

De meeste tijd was Bacqué toch kwijt aan zijn werk als vertegenwoordiger van de paus in de Nederlandse kerkprovincie. Belangrijkste taak: het voorbereiden van bisschopsbenoemingen en een lijstje van mogelijke kandidaten aan Rome voorleggen. Hij maakte er tijdens zijn periode in Den Haag maar liefst twaalf. Alleen de bisschoppen Wiertz en Hurkmans zitten nog op dezelfde plek als toen Bacqué aantrad. Jozef Punt zat al in Haarlem, maar was nog niet officieel bisschop. Daar zorgde Bacqué voor.

"Meestal zette ik twee kandidaten ex aequo bovenaan, en nog een derde als alternatief. Zodat Rome kon kiezen." Er is goed naar hem geluisterd in het Vaticaan, zegt hij. "Ze hebben zich nooit verzet tegen iets wat ik voorstelde." Toch gaat het hardnekkige gerucht dat hij tegen de benoeming van Wim Eijk op de zetel van Utrecht was. "Dat klopt niet helemaal. Je moet het doen met de mensen die voorhanden zijn. Het is nou ook weer niet zo dat er vijftig kandidaten klaarstonden." Soms komt de paus zelf met een naam. "De paus kent veel priesters. Hij kende Eijk ja. Hij kende Eijk."

Hij is tevreden met de samenstelling van de bisschoppenconferentie die hij achterlaat. Al vindt hij het jammer dat de conferentie geen secretaris-generaal heeft. "Schijnt een geldprobleem te zijn. Jullie zijn erg veel bezig met geld hè?" De nuntius heeft zich altijd terughoudend opgesteld jegens de bisschoppen. "Je moet niet te veel willen ingrijpen. Wij zijn een schakel tussen Rome en Nederland, niet de baas."

Ook in de affaires die het bisdom Den Bosch teisterden, hield hij zich op de achtergrond. "We praten er natuurlijk samen over. Sommige beslissingen hadden eerder genomen moeten worden. In de San Salvator parochie gaat het toch al heel lang niet goed. Weet u trouwens dat naar de 'oude parochie' (die nu onder het bisdom valt, red.) steeds meer mensen komen en naar die nieuwe steeds minder ? Dat lees ik niet in Trouw."

Bacqué begon zijn diplomatieke carrière veertig jaar geleden in Den Haag, in dezelfde nuntiatuur, als medewerker van de beruchte nuntius Angelo Felici. Het waren de stormachtige jaren van de Nederlandse katholieke kerk. Een groot deel van de kerkgangers wilde een revolutie, Rome benoemde de bisschoppen Gijsen en Simonis om die tegen te houden.

"Toen was de nuntiatuur geïsoleerd. Nu veel minder. Er komen hier veel mensen en ik werd altijd veel uitgenodigd. Jullie zijn extreem in jullie geloof. Òf jullie zijn heel erg vooruitstrevend òf juist heel conservatief. Het lijkt soms of er niets tussen zit. Zo zijn wij niet en zo ben ik ook niet. Het zal wel een traditie zijn. Of het klimaat zorgt ervoor dat Nederlanders zo in elkaar zitten. Misschien is het een trend. Je ziet het ook in de Nederlandse politiek. Donner wordt vicevoorzitter van de Raad van State en meteen: tak tak tak."

Vanaf nu zwijgt hij over Nederland. "Je moet je opvolger niet voor de voeten lopen." Over de toekomst van de Nederlandse kerk wil hij niet veel zeggen. "U wilt natuurlijk graag horen dat de kerken weer vol gaan stromen. Dat weet ik niet. Ik ben geen profeet. Maar men kan wel wat meer profetisch geloof gebruiken. Nieuwe kleine katholieke gemeenschappen kunnen helpen. En de Nieuwe Evangelisatie. Je moet het evangelie verkondigen. Nederland is een van landen waar dat het meest nodig is."

François Bacqué
Aartsbisschop François Bacqué werd op 2 september 1936 geboren in een gegoede familie te Bordeaux. Hij werd op 1 oktober 1966 tot priester gewijd en trad in 1972 toe tot de Vaticaanse diplomatieke dienst. Zijn eerste standplaats was Den Haag. Baqué was nuntius namens de Heilige Stoel in Sri Lanka, de Dominicaanse Republiek en vanaf 2001 tot eind 2011 in Nederland. Hij was geen lid van de Nederlandse bisschoppenconferentie, zoals veel mensen denken. Nuntii vallen direct onder Rome. Bacqué is opgevolgd door aartsbisschop André Dupuy, ook afkomstig uit het zuidwesten van Frankrijk. Hij heeft gisteren zijn intrek genomen in de nuntiatuur en gaat op 8 februari naar koningin Beatrix om zijn geloofsbrieven aan te bieden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden