'Nu werk maken van behoud kunsterfgoed'

AMSTERDAM - “Ik denk dat dit fonds zich op een geweldige manier heeft aangediend. Het zou een mooi gebaar van de overheid zijn als zij het fonds nu zelf ook financieel zou steunen met het oog op het behoud van het Nederlands kunsterfgoed. Misschien zou het fonds zelfs de rol kunnen innemen van het door de overheid al zolang beoogde maar nooit werkelijk ingestelde aankoopfonds voor de Collectie Nederland.”

Van onze verslaggevers

Rijksmuseumdirecteur Ronald de Leeuw reageert verheugd op het bericht dat de Nederlandsche Bank bij het afscheid van de gulden ongeveer 110 miljoen gulden voor de aankoop van belangrijke kunstwerken wil besteden via de Stichting Nationaal Fonds Kunstbezit van de Vereniging Rembrandt. Maar hij zegt er meteen bij te hopen dat het niet bij deze incidentele gift zal blijven en dat de politiek het als een aansporing zal zien ook zelf actief werk te maken van het in het verleden wat lakse beleid inzake het nationale kunsterfgoed. De Leeuw: “In de Troonrede van '97 werd al over een nationaal aankoopfonds gesproken dat musea zou moeten bijstaan bij het verwerven van belangrijke kunstwerken, maar tot nu toe is dat er nog steeds niet. Dus ik hoop dat het gebaar van de Nederlandsche Bank een aansporing is voor de overheid en het bedrijfsleven om eveneens een stap te zetten.”

- Vervolg op pagina 11

'Deze gift is prachtig, maar wel een incident' VERVOLG VAN PAGINA 1

Frits Duparc, directeur van het Mauritshuis, sluit zich bij De Leeuw aan: “Dit is werkelijk het allerbeste nieuws dat ik de laatste tijd gehoord heb. Dit is zelden of nooit vertoond in de Nederlandse museumgeschiedenis, maar ik hoop dat de overheid niet denkt 'De Nederlandsche Bank, dat is toch ook de Overheid', dus nu is het genoeg en moeten die directeuren van de voormalige rijksmusea niet meer zeuren. Nee, dit is een incident, een prachtig incident, maar een incident. Het is het begin van een verhaal. Het wordt nu tijd dat er ook een goed samenhangend beleid komt, waarbij zowel de museumbudgetten als de middelen voor de Wet Behoud Cultuurbezit en het speciale fonds buitengewone aankopen worden aangezuiverd, waardoor er niet alleen incidentele successen zullen worden geboekt, maar ook werkelijk belangrijke werken voor ons land kunnen behouden. Want vergis u niet, de ambitie is te laag. Als u bedenkt dat het Mauritshuis een halfjaar geleden nog samen met het Rijksmuseum én steun van de Vereniging Rembrandt vergeefs geprobeerd heeft om een belangrijk portret van de meester Verspronck aan te kopen (het werk kostte meer dan drie miljoen gulden en is uiteindelijk naar de National Gallery van Washington gegaan), dan begrijpt u dat je van een belangrijke Rubens van ongeveer 35 miljoen slechts kunt dromen.”

De nieuwe staatssecretaris van cultuur, Rick van der Ploeg, kan helaas niet reageren op de unieke schenking. Volgens een woordvoerder van het ministerie van onderwijs en cultuur is hij op vakantie en is het ministerie ook niet bij de gift betrokken geweest. Volgens ingewijden is de gift vooral 'geregeld' door de directeur en kunstliefhebber N. Wellink van de Nederlandsche Bank zelf en premier Kok. Behalve het ministerie was ook een belangrijk adviesorgaan als de Mondriaanstichting bijvoorbeeld niet op de hoogte van de actie. Directeur Melle Daamen vraagt zich af in hoeverre de stichting van de Vereniging Rembrandt straks ook daadwerkelijk het 'tekort' van het budget dat nodig is om de Collectie Nederland, zoals die valt en beschreven is onder de Wet Behoud Cultuurbezit, kan 'afdekken'.

Daamen: “In het regeerakkoord wordt gesproken over een bedrag van 2 à 300 miljoen. Dus met die 110 ben je er niet. Bovendien heeft de overheid formeel geen zeggenschap over de besteding van dat geld. Theoretisch kan de Vereniging Rembrandt het enkel voor de aankoop van Rembrandts besteden.”

Volgens de woordvoerder van de Nederlandsche Bank Olaf Sleijpen beslist de Stichting Nationaal Fonds Kunstbezit inderdaad welke werken zullen worden aangekocht: “Daar zitten de experts. Het is dus niet gezegd dat er alleen Nederlandse meesters zullen worden aangekocht. Voorwaarde is wel dat het met steun van de Vereniging Rembrandt aangekochte werk meteen in het bezit van de Nederlandse staat komt, zodat iedereen de werken kan zien. De schilderijen komen dus niet in de gangen van onze bank te hangen.”

Woordvoerder Rob Meines van de Vereniging Rembrandt spreekt in dit verband van een typisch publiek-privaatfonds waarbij ook kleinere (particuliere) musea een rol moeten kunnen spelen en er ook werken die niet direct op de lijst van de Wet Behoud Cultuurbezit in aanmerking van subsidie moeten kunnen komen. Meines: “Het hele bedrag kan worden gebruikt voor aankoop, of het bedrag kan rente genereren, waarbij met de opbrengst kunst wordt gekocht. De stichting besluit hoe dit gebeurt. Het is geen probleem omdat de Vereniging Rembrandt een particuliere organisatie is. Nadat zij een kunstwerk opkopen kunnen ze het op naam van de staat zetten.”

Overigens is de hoogte van de gift nog niet precies bekend. Het deel van de winst dat normaal naar de eigen reserves gaat, is nu voor de gift bestemd. De rest gaat naar de staat. Begin volgend jaar wordt duidelijk hoe groot dit bedrag over 1998 zal zijn, maar de ervaring leert dat het ongeveer 110 miljoen gulden is. De bijzondere reserve van de Nederlandsche Bank bedraagt nu circa 3,7 miljard gulden. Sleijpen: “Dit is een eenmalige gift waarmee de overgang naar de nieuwe munt en de veranderingen voor de Nederlandsche Bank op een feestelijke manier moet worden gevierd. Er komen niet meer giften aan het Nederlandse volk naar aanleiding van de invoering van de euro. Het is niet bedoeld als onderdeel van de pr-campagne voor de nieuwe munt.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden