column

Nu Van Hanegem het zei, wist ik dat ik niet gek was: vorm bestaat niet

Henk HoijtinkBeeld Maartje Geels

Willem van Hanegem werd 75 jaar en studiogasten kregen de vraag welke actie hen het meest was bijgebleven, welke ze zouden uitkiezen om te laten zien. Dat viel nog niet mee, merkte je aan de reacties van aarzeling, de soms gekunstelde keuzes.

Van Hanegem was er niet één van de memorabele acties, van momenten. Hij was er één die het, gewoon, over de hele wedstrijd goed wilde doen, goed voor de ploeg welteverstaan.

Meer dan een actie, of een pass, zal een uitspraak mij altijd bijblijven. “Vorm bestaat niet.” Hij zei het als trainer van AZ, dat ik destijds voor het Noordhollands Dagblad volgde.

Ik dacht het altijd al, maar in de sportjournalistiek is vorm alom. Het is voor analisten en voetballers het handigste woord, een veel dekkend alibi: gaat het goed, is de ploeg of een speler in vorm, gaat het mis, zijn ze uit vorm. Nu Van Hanegem het zei, wist ik dat ik niet gek was: vorm bestaat niet.

Op het middenveld en in de verdediging, waar wordt bepaald hoe de wedstrijd verloopt, zijn spelers nodig die weten wat wanneer goed voor de ploeg is en die daarnaar weten te handelen. Doen ze dat, dan spelen ze al een waardevolle voldoende. Alles wat ze meer kunnen doen, is bonus.

Willem van HanegemBeeld anp

Zulke spelers kunnen en mogen niet slecht spelen, bedoelde Van Hanegem: vorm bestaat voor hen niet. Voor hem heeft vorm nooit bestaan.

Cruijff in ‘Andere Tijden Sport’ over Van Hanegem: “Hij kan breken, als het moet. Hij kan je eruit praten, als het moet. Hij kan verschrikkelijk goed voetballen, als het moet.”

Voilà, een speler die wist wat wanneer goed voor de ploeg was en die daarnaar wist te handelen.

PSV en Ajax missen zo’n speler op het middenveld, moeilijker is het niet. Nee, niet één van die kwaliteit, we mogen niet overvragen, één met die inslag. Met zo’n speler hadden we nu wél een zinnig woord over de titelstrijd kunnen zeggen; hadden niet alleen wij, maar ook de trainers niet elke week maar weer moeten afwachten wat het wordt.

Volkskrant-columnist Bert Wagendorp schreef ter gelegenheid van Willems verjaardag dat de paradijsvogels met hun rare fratsen uit het voetbal zijn verjaagd. In de viering van de verjaardag zat ook veel weemoed, besloot Wagendorp: ‘voorbij, voorgoed voorbij’.

Dat is waar, van die weemoed, en daar is weinig mis mee. Maar het gaat (hoop ik uit te leggen) voorbij aan iets wezenlijks, iets van wel degelijk deze tijd.

Belediging

Als Robin van Persie tegenwoordig wordt geprezen, omdat hij een bal zo goed raakt, begrijpt Van Hanegem daar niets van. Sterker, hij vindt het een belediging. Een goede voetballer kan een bal zo raken, ja. Dat nu benadrukken, met gauw iets van verwondering, opwinding, alsof het nog iets nieuws kan zijn, dat is in het omdenken van Van Hanegem niets minder dan een belediging – en ik denk dat te begrijpen.

Laten we zo ook Van Hanegem niet beledigen. Wagendorp schreef dat hij geen prof was geworden, als hij vijftig jaar later zou zijn geboren: ‘te langzaam, te onaangepast, te individualistisch’. Te individualistisch was hij zeker niet, integendeel. Hij was, evenals Cruijff trouwens, een teamspeler bij uitstek (en later als trainer een teamdenker). Zo onaangepast was hij in de kern ook niet: hij leverde wat de trainer wilde, of waar die behoefte aan had.

Meer dan met zwelgen in weemoed betonen we Willem van Hanegem eer door naar ons voetbal te kijken als hij: naar wat, zonder het vluchtwoord vorm, goed is voor de ploeg en wat fout. Die eer zou hem ook nu nog toekomen – nee: juist nu nog.

Chef sport Henk Hoijtink bespreekt in zijn columns de voetbalwereld. U leest alle columns in zijn dossier.

Lees ook:

De doctrine van Willem van Hanegem, laten we die nooit vergeten

Willem van Hanegem zei altijd, als speler en als trainer, dat een speler zich pas zorgen moest maken als hij niets meer over of tegen hem zei – en dat zegt hij trouwens als columnist nog steeds. Juist voor de grootste talenten moet je het strengst zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden