'Nu spelen woorden zonder hun meester'

WATOU - In het lege landschap rond het West-Vlaamse dorpje Watou dromden de mensen gisteren samen. Onder dreigend donkere wolken schuifelden ze op een grote tent af, die als een wit plastic tempel in het weiland stond.

Zeker duizend luisteraars en lezers waren afgekomen op de herdenkingsbijeenkomst voor de dichter Herman de Coninck, die dit voorjaar op weg naar de literaire manifestatie Duplo Caminho in Lissabon overleed. De Coninck vertegenwoordigde een unieke, heldere stem in de Vlaamse letteren. Postuum kreeg hij de staatsprijs der Nederlandse letteren.

“Wat ben ik de laatste tijd toch verstrooid? Straks vergeet ik nog te bestaan.” Dat zei Herman de Coninck tegen de dichter en essayist Stefan Hertmans toen hij hem de laatste keer aan de telefoon had. Bijna alle dichters hadden wel zo'n anecdote over hun gestorven vriend en collega. De persoonlijke herinneringen dienden als opmaat voor hun gedichten, die bijna zonder uitzondering een extra lading kregen door het wrange licht waarin zij werden gelezen.

Verzen van Rutger Kopland, de dichter die De Coninck misschien wel het meest heeft beinvloed, stonden onherroepelijk in de schaduw van de dood. Hij las met ingehouden stem: ''Zo zou ik kunnen doorgaan/tot ik ophoudt/daar is veel voor te zeggen/niets daarna.'' En het laatste gedicht dat Kopland voordroeg - dat hij speciaal voor de begrafenis van De Coninck schreef vanaf een Grieks eiland waar hij verbleef toen hem het nieuws van de dood van De Coninck bereikte - wordt de lading evident. In 'Kaart van een Grieks eiland' stelt Kopland zonder omhaal: zonder de dood te verwachten, schrijf je geen poezie.''

Toen Kopland achter het katheder plaats nam, was de stemming zwaar geworden, sacraal haast. Iedereen werd, naarmate de middag vorderde, steeds stiller. Alsof de zaal langzaam gegrepen werd door machteloosheid. Iedereen leek het idee van Willem van Toorn te delen, die in een mooie stemmige gedichtenreeks sprak over zijn woorden als “banale gebaren naar een zwart gat.”

Toch was niet de dood alleen inzet van de poëzie geweest. Integendeel, er waren verzen te horen geweest over Mahler, over de beeldende kunstenaar Panamarenko - die deze zomer Watou had omgetoverd in een Melkweg - een vrouw die dure parfum dronk, de Amerikaanse staat Wyoming en de emty bed blues.

De dichter Anton Korteweg haalde de druk van de ketel met een aantal zeer humoristische gedichten. Verlegen blikte hij de zaal in en zei: “Hij is nu allang weer van haar af / hij moet haar dus ook ooit hebben beklommen.” De enige andere dichter die het aandurfde de luisteraars te laten bulderen was Hugo Claus. Herman de Coninck had ooit over Claus geschreven dat hij “een zegen voor de Nederlandse poëzie was omdat hij in zijn eentje tientallen verschillende genres beoefende die zonder hem wel konden worden afgeschreven -." Hoe waar die woorden waren, bleek in de combinatie van verzen die Claus te berde bracht. In onvervalst West-Vlaams ging hij met zichzelf een briljante kroegconversatie aan - “alleh, nog eentje?” - maar sloot zijn voordracht af met een indrukwekkend gedicht over de dood van De Coninck:“ Nu spelen woorden / zonder hun meester.”

Aan het eind van deze grande finale kreeg de schrijfster Kristien Hemmerechts, de vrouw van Herman de Coninck, zijn laatste, postume dichtbundel overhandigd. Op het moment van zijn overlijden waren de drukproeven van 'Vingerafdrukken' van de persen gerold. Hemmerechts las een handvol gedichten van haar overleden echtgenoot. “Ik vind dat ik hier niet hoef te staan, maar omdat hij koppig dood blijft, moet ik wel”, zei ze met vaste stem. Opnieuw viel op hoeveel van De Conincks gedichten op de dood preludeerden. In 'Ars Poetica' klonk het: “ Het is hard zwijgen, een gedicht: / Grafsteen die luistert naar wat er is ingegrifd. / Letters die luisteren tot ze vol regen staan.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden