'Nu snap ik waarom oma zei dat ik het huis uit moest'

Marian Rijk (1973), schrijver

"Mijn vader had graag de familiegeschiedenis op papier gezet. Maar het kwam er nooit van en daarom vroeg hij of ik het niet wilde doen. 'Jij kunt dat, jij hebt twee thrillers gepubliceerd.' Ik ben hem gaan interviewen en kon toen nog niet bevroeden dat er zoveel over mijn familie te vinden was.

Mijn familie is goed met elkaar maar we wonen niet bij elkaar in de buurt. Met geluk ontmoet ik mijn ooms en tantes één keer per jaar. Bepaalde dingen bleven daarom onuitgesproken. Soms kwamen er flarden van familiekwesties naar boven: een verhaal over een echtscheiding in katholiek Brabant rond 1900, of dat we eigenlijk helemaal niet Rijk hadden moeten heten. Die vertelsels waren de trigger om verder in mijn familiegeschiedenis te duiken.

Vrijwel direct gingen allerlei deurtjes open. Op de zolderkamers van mijn vaders broers kwamen fotoalbums, brieven en ander bronnenmateriaal tevoorschijn. Ik liep archieven af en kreeg het ene na het andere intrigerende verhaal over mijn voorouders in handen.

Mijn mooiste vondst was een brief die mijn opa veertig jaar geleden aan zijn kinderen stuurde. Hij vertelde daarin heel precies en beeldend hoe hij het onder water zetten van de Wieringermeerpolder in 1944 had beleefd. Dat raakte me. Ook bijzonder waren de meer dan honderd jaar oude foto's van het gezin Lodiers: een dik album met zo'n groot slot. Alle afbeeldingen met daarop mijn overgrootvader Marijn waren eruit gescheurd. Waarom?

Ik beschrijf in mijn boek het verhaal van twee geslachten, Rijk en Lodiers, mijn grootouders, twee katholieke plattelandsfamilies, uit Zeeland en Brabant. Mijn opa en oma vertrokken vlak voor de Tweede Wereldoorlog naar de Kop van Noord-Holland, waar ze een boerderij in de pas drooggelegde Wieringermeerpolder kregen toegewezen.

Nadat ik een rode draad begon te zien, een thematiek die meer zegt dan alleen iets over mijn familie, wilde ik dat het een groter lezerspubliek zou krijgen dan alleen mijn verwanten. Het gaat over de strijd binnen een kinderrijk gezin: wie krijgt de boerderij? Steeds weer moesten de zonen uit boerengezinnen op zoek naar zelfstandigheid, naar mogelijkheden om zelf te kunnen boeren. Hele generaties zijn op die manier opgegroeid.

Ik heb geprobeerd me voor te stellen hoe de wereld van mijn voorouders eruitzag. Neem Adriana Rijk, mijn betovergrootmoeder. Halverwege de negentiende eeuw verruilde ze een klein Zuid-Bevelands dorpje voor Goes, waar ze dienstmeid werd en zwanger raakte van een van de jongens uit dat gezin. Ik wilde precies voor ogen hebben wat voor plaats Goes destijds was, en heb er daarom veel over gelezen. Ik zat er helemaal in. Soms leek het haast of ik zelf onder de stadspoort van Goes doorging.

Ik ben mijn familie beter gaan begrijpen. Toen ik mijn middelbare schooldiploma had behaald, vond ik het tamelijk vreemd dat mijn oma me zei dat ik het huis uit kon. Grootmoeders van vriendinnetjes spraken zo niet. Nu snap ik het. Oma had een moeilijke jeugd doordat haar vader, Marijn, alcoholist was en losse handjes had. Ze wilde me meegeven dat ik mijn eigen weg moest kiezen: vlieg uit en zorg dat je het goed krijgt, dat was haar boodschap. Mijn oma was een sterke persoonlijkheid. Hoewel ik een klik met haar had, kende ik haar niet goed. Het is mooi dat het werken aan mijn boek dat heeft veranderd.

Ik ben me er bewust van geworden hoe hard de generaties voor ons hebben geknokt om het beter te krijgen. Ondanks zoveel tegenslagen toonden ze veerkracht. Wij hebben het harstikke goed en dat is aan hen te danken."

Marian Rijk: Polderpioniers. Het verhaal van een boerenfamilie Ambo Anthos; 272 blz. euro 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden