Nu schakelen we over naar de opera

interview| Het nieuws in operavorm: de Nederlandse Reisopera brengt de reality-opera 'The News' van avant-popcomponist en multimediaman JacobTV. 'Nieuws is een wonderlijke mix van fictie en non-fictie.'

De directeur van de Reisopera, Nicolas Mansfield, klopte bij Jacob ter Veldhuis (1951) aan: of hij een opera wilde schrijven. De componist zag direct mogelijkheden voor 'The News', een werk dat tot dan toe alleen nog maar concertant was uitgevoerd en de afgelopen jaren grote successen heeft geboekt in binnen- en buitenland. Beeld en muziek had Ter Veldhuis - die zich als componist JacobTV noemt - al samengesmeed, in de operaversie heeft hij wel vers materiaal verwerkt. Een reality-opera over het nieuws, hoe up-to-date kan die zijn? Nieuws is per definitie oud nieuws, niet?

"De actualiteit vind ik niet interessant", zegt Ter Veldhuis. "Op een onbevangen manier probeer ik deze tijd te schilderen. Als ik het gevoel heb dat een onderwerp een metafoor is voor de eenentwintigste eeuw, gebruik ik het. Populisme in de politiek bijvoorbeeld; Berlusconi is daar een prachtige exponent van, die man ís theater, showbizz."

Hoe komt hij op dit onderwerp? "Toen ik jaren geleden langs de ABC studio's in Chicago liep en door de grote glazen ruiten die de bruisende stad weerspiegelden, zag hoe de anchors zich voorbereidden op het volgende nieuwsbulletin, wist ik het: dit is een opera. Nieuws is een wonderlijke mix van fictie en non-fictie. Alles wat via de media tot ons komt, is gemanipuleerd. De beelden van Syrië kloppen, maar de manier waarop ze gefilmd zijn, een voice-over hebben, is subjectief. Die gelaagdheid maakt de media fascinerend en ook verstikkend. Voor een kunstenaar een enorme uitdaging, want welke kunst moet je maken om boven de onwaarschijnlijke dingen die je via de media bereiken uit te stijgen? Je kunt nog zo creatief zijn, maar het voortdurende bombardement aan informatie, aan overdrijving, daar kun je nauwelijks aan tippen. Alles wat theater kenmerkt, zit in de media."

Ter Veldhuis verheft zijn stem om boven de reciteertoon van de vorige paus, Ratzinger, uit te komen. Diens mijter verschijnt groot in beeld in het Wilminktheater in Enschede waar een doorloop van de opera plaatsvindt.

Wonderschoon

De componist plukte soundbites uit de media, fragmenten met een muzikale kwaliteit; de formule van de spraakmelodie die hij al zo'n twee decennia toepast. "In spraak zit melodie, ritme, inhoud en gevoel; wonderschoon materiaal om iets mee te maken. Het Amerikaans heeft een groove van zichzelf. En dit stukje met Ratzinger; hij houdt een toespraak voor de kardinalen en zegt dat vrede een geschenk is van God, maar dat die ook door mensen van goede wil bewerkstelligd kan worden. En terwijl hij dat zegt, zie je de kardinalen wegdommelen. Dat beeld vond ik zo mooi: het oude katholieke geloof dat nog steeds bestaat. Die breekbare stem heb ik uitgerekt, en toen bleken daar onvermoede, palestrina-achtige melodieën uit voort te komen. Ik heb de toonsoort vastgesteld, de melodie geanalyseerd en een bas en tegenstemmen erbij gecomponeerd in de richting van Palestrina om een context te geven."

De anchors Hannah (Nora Fischer) en Charlie (LOIRE) zitten er glossy bij, vliegen mekaar in de haren en paraderen op hoge hakken door de nieuwsstudio. We zien Lady Gaga, Assad, Obama en Beatrix terwijl het Nederlands Blazers Ensemble met ceremoniële muziek een ode brengt aan de voormalige koningin. Een zwoele sax, meezingmelodieën, een relaxte, dwingende beat: onmiskenbaar de handtekening van Jacob ter Veldhuis, die zijn wortels heeft in de blues en rockmuziek. Geen echt operatype. "Klopt, ik ben niet zo geïnteresseerd in opera, ik heb bovendien een esthetisch probleem met belcanto. Wel maak ik geregeld gebruik van de negentiende-eeuwse klank, ik mag graag schrijven voor een lyrische sopraan, maar mijn hart ligt ergens anders.

"Ik hou van tearjerkers. Als je mij een Hollywoodklassieker laat zien, lopen de tranen over mijn wangen. Ik ben gauw ontroerd, en wil dat mijn publiek dat ook is. Het junkiemeisje uit Philadelphia probeer ik met muziek te dramatiseren - ik maak de muziek die ik zelf wil horen. De zelfkant boeit me, daar heb ik een perverse interesse in. Dat is het leven zelf. De opgepoetste westerse wereld is een en al façade."

Propagandacomponist

Ter Veldhuis vergroot zijn personages uit, wil de propagandacomponist van Berlusconi zijn. Hij zet diens politieke boodschap aan met neonlicht en bombastische muziek - niet om de persiflage, maar om het sublimeren. Hij wil gestalte geven aan een individu. "Zo'n gegeven als het nieuws fascineert me als muziekman. Om hiermee aan het werk te gaan, moet het materiaal aan allerlei voorwaarden voldoen, en dat is nu juist het geval bij deze nieuwsbeelden. Ik hou niet van gespeeldheid, maniërisme. Ik wil iemand geloven. Een acteur pretendeert een ander te zijn, en moet van goeden huize komen, wil ik hem geloven. Dat is zo mooi aan de werkelijkheid, die is onvervangbaar. Mijn acteurs lopen in de echte wereld rond.

"Laatst vond ik op zolder een tekenmap van toen ik acht jaar was, ik kon heel goed tekenen. Ik kwam tekeningen van een Eskimo tegen, van een Chinees, een beetje karikaturaal, maar wel goed. Ik was bezig met andere culturen en andere mensen. Ik zag die map terug en dacht: ik doe nog steeds hetzelfde als toen, dit stuk is net dat tekenboek, maar dan met de media van deze tijd."

'The News': 23 mei t/m 5 juni in diverse Nederlandse theaters. Info: reisopera.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden