'Nu pas voel ik hoe de mensen met me hebben meegeleefd'

Een korte serie interviews over de leuke en minder leuke kanten van het ouder worden. Vandaag de eerste aflevering: ex-kunstschaatsster Sjoukje Dijkstra (57).

Ze ziet ze wel door Hilversum rennen, de jonge ouderen die zo ongelooflijk hun best doen om jong te blijven. Maar Sjoukje Kossmayer-Dijkstra, 57 jaar, heeft in haar leven genoeg getraind en moet er niet aan denken om nu nog zwetend langs de weg te joggen. Zolang de dokter niets te klagen heeft, is ze met geen stok een fitness-zaal binnen te krijgen. ,,Mijn lichaam is al na het tweede kind niet meer naar een normale vorm teruggekeerd. Dat hoort bij het ouder worden, daar moet je je bij neerleggen. Zolang ik gezond ben geniet ik van het leven.''

Het is alweer 35 jaar geleden dat Sjoukje Dijkstra haar eeuwige roem kreeg. De kunstrijdster won goud en zilver op de Olypische Spelen, werd drie keer wereldkampioen en stond vijf keer nummer één in Europa. In 1964 stapte ze uit de topsport en schaatste nog acht jaar voor de show Holiday on Ice. Ze leerde er de 25 jaar oudere circusartiest Karl Kossmayer kennen, trouwde met hem en reisde met zijn circus mee. Haar schaatsen heeft ze sindsdien nooit meer aangetrokken. ,,Ik heb geen heimwee naar het schaatsen. Het is heerlijk om je totaal uit te leven op het ijs. Op te gaan in de muziek, sprongen maken, pirouettes draaien. Nu kan mijn lichaam dat niet meer. Ik ben er bewust mee gestopt toen ik het nog leuk vond.''

Ze kon dan ook rustig, zonder enige frustraties, naar de trainingen van haar dochters Rosalie en Katja kijken, die in de voetsporen van hun moeder probeerden te schaatsen. ,,Ik bracht ze naar de ijsbaan en ging in de kantine zitten. Als moeder moet je je niet met de training bemoeien, daar hebben ze een trainster voor.''

Met het kunstrijden in Nederland is het na Sjoukje Dijkstra en Joan Haanappel nooit meer wat geworden en ook de dochters van Sjoukje hebben de top niet gehaald. De twee, 24 en 20 jaar oud, werken tegenwoordig met paarden en muilezels in het circus en worden geholpen door hun vader. Misschien dat de oudste ooit nog eens een medaille krijgt omgehangen, met synchroon-schaatsen. ,,Dat is een geheel nieuwe sport, net zoiets als synchroon-zwemmen. Met twintig man gelijk schaatsen. In 2000 wordt dit onderdeel voor het eerst gereden bij de wereldkampioenschappen. Het voordeel van deze sport is dat je het nog kunt doen als je wat ouder bent.''

De muren van de woonkamer in Hilversum hangen vol met foto's uit de gloriejaren van het schaatsen en het circus. Sjoukje Dijkstra vindt het heerlijk om er op terug te kijken. ,,Als ik in de stad loop dan herkennen mensen me na al die jaren nog. Ze komen naar me toe en vragen of ik echt Sjoukje Dijkstra ben. Nu pas voel ik hoe die mensen toen met me hebben meegeleefd. Het gekke is dat ik dat toen helemaal niet besefte. Ik was zo gefixeerd met mijn sport bezig, ik had geen idee wat er buiten de ijsbaan gebeurde. En nu, op mijn 57ste, nu het allemaal ver achter me ligt, kan ik ervan genieten als ze me op straat herkennen.''

Ze plaatst zichzelf in de sportgeschiedenis tussen helden als Anton Geesink, Erica Terpstra, Kees Verkerk en Ard Schenk. ,,We waren geen eendagsvliegen en wisten vele keren kampioen te worden.''

Eigenlijk zou ze alles best nog eens over willen doen in het leven. Maar als ze moet kiezen, dan ziet ze de Olympische Spelen van 1964 in Innsbruck weer voor zich. En dan vooral het moment nadat de gouden medaille is omgehangen en ze de tribune oploopt om koningin Juliana de hand te schudden. ,,Mijn trainer wist dat ik koninklijk gezind ben en had mij voor de wedstrijd al aangewezen waar de koningin ging zitten. 'Dan hoef je tijdens het rijden niet steeds om je heen te kijken om haar te zoeken', had hij gezegd. Juliana, Bernhard, Beatrix en Margriet, ze waren er allemaal. Die avond heb ik eigenlijk voor hen gereden. Ze zaten bovenaan op de tribune.''

Het enthousiasme van koningin Juliana kwam voor Sjoukje Dijkstra niet onverwacht. ,,Voor de Olympische Spelen was koningin Juliana, samen met haar dochters, al eens naar mijn demonstraties in Amsterdam komen kijken. Toen moest ik na afloop ook al bij haar komen en ze vertelde dat ze naar Innsbruck zou gaan om mij te zien winnen. Ik zei: 'Majesteit, dat is makkelijk gezegd, maar het moet eerst maar gedaan worden.' Ik won goud en het eerste wat Juliana zei was: 'Zie je nou wel dat je gewonnen hebt'. Dat moment wil ik nog wel een keer overdoen.''

Jammer vindt ze het dat het nooit heeft willen boteren tussen haar en de schaatsbond, de KNSB. Ze had graag wat met haar ervaringen willen doen. Maar de bondsbestuurders luisterden niet naar haar adviezen. ,,Tijdens de vergaderingen kreeg ik het gevoel dat ik er voor spek en bonen bijzat en ik dacht: ze zoeken het maar uit.'' De kritiek van toen houdt ze ook nu nog staande. ,,De grootste fout die de schaatsbond maakt is dat ze de kinderen met talent bij hun eigen trainers weghalen. Dat is zo demotiverend. Trainers moeten toezien hoe hun kinderen worden afgepikt door bondstrainers, terwijl zij ze van kleins af aan hebben getraind.''

Zelf werd ze op elfjarige leeftijd door haar moeder naar Schiphol gebracht om naar Engeland te vliegen waar ze in de zomer kon trainen. In heel Nederland was er maar één ijsbaan in Den Haag en die was alleen in de winter open. ,,Mijn moeder vond het verschrikkelijk om me uit te zwaaien op Schiphol. Je was nog zo jong, vertelde ze me later. Maar ik vond het heerlijk, want ik kon weer schaatsen.''

Een beetje fanatisme heeft Sjoukje Dijkstra nog altijd. Terwijl haar vriendinnen zeuren over het halve leven dat voorbij is en angstig in de spiegel naar nieuwe rimpels speuren, slaat de schaatsster een balletje op de tennisbaan. ,,Als ik de baan op kom dan zie ik die jongeren denken: die dikke, die kan niet rennen. Nou, ik haal alle ballen nog en ik moet lachen als ze verbaasd opkijken. Nee, met mijn conditie zit het wel goed. Die trainingen van vroeger zitten er nog in.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden