Nu heeft Israel haast met onderhandelen

WASHINGTON - Het is rozengeur en maneschijn aan de onderhandelingstafel tussen Israel en zijn Arabische buurlanden. Nog niet eerder hebben de partijen over en weer zulke lovende woorden gesproken over elkaars goede bedoelingen. De Israelische woordvoerder Jossi Ben Gal zei na afloop van de eerste onderhandelingsdag dat Israel met nieuwe ideeen naar Washington is gekomen.

JAAP VAN WESEL

Maar ook voor de verdesbesprekingen begonnen zijn er al vriendelijke ontmoetingen geweest tussen de PLO en Israel. Naomi Hazan, Israelisch parlementslid van Rabins coalitiepartij Meretz zei gisteren voor de radio dat hij samen met een partijgenoot naar Den Haag was afgereisd om daar met Jaser Arafats adviseur, Nabil Shaath van gedachten te wisselen. "We spraken over vrede en de geweldige veranderingen in het Israelische kabinet" , aldus Hazan.

In Washington toonde de Syrische zegsvrouwe Bushra Kanafani zich eveneens tevreden over de nieuwe toon, benadering van de Israeliers. Ze noemde Israel 'redelijk en constructief'. Het was de eerste keer in de geschiedenis van het Midden Oosten conflict dat een Syrische woordvoerder dergelijke positieve woorden over Israel over zijn lippen kon krijgen. De Jordaanse zegsman Marwan Muasher was eveneens positief. De Israeliers hebben de Jordaniers een agenda voorgelegd die volgens de Israelische zegsman Jossi Ben Gal rekening houdt met Jordaanse gevoeligheden. Daar was Muasher het mee eens. "Inhoudelijk en in toon bevatte de voorgestelde agenda enkele positieve ontwikkelingen," zei hij. Ook de Palestijnen waren vriendelijk en optimistisch bij hun aankomst in Washington, vertraagd door een dispuut met de Israeliers over reis vergunningen voor een aantal delegatieleden.

Er is veel veranderd sinds de partijen in mei de laatste keer bij elkaar kwamen. Israels nieuwe premier Rabin slaat een andere toon aan dan zijn voorganger Shamir. Israel zeurt niet langer over procedurele details, maar wil vooral met de Palestijnen, snel tot een accoord komen over zelfbestuur. De Likoed regering was allergisch voor de term "een alomvattende vredesregeling" De nieuwe leider van de onderhandelingsdelegatie Itamar Rabinowitz, een bekend Midden Oosten deskundige, gebruikte die term nu zelf. De vorige regering stond op het standpunt dat Israel in ruil voor vrede geen concessies hoefde te doen. "Vrede in ruil voor vrede" was het concept. Deze regering zegt moeiteloos dat Israel bereid is gebied op te geven in ruil voor vrede, al is ook de regering van Rabin niet bereid alle bezette gebieden op te geven. De vorige regering gaf aan Palestijnse autonomie de meest enge interpretatie die denkbaar is. Deze regering heeft nog geen details bekendgemaakt over nieuwe voorstellen. Maar het is duidelijk dat zij aan autonomie een ruimere interpretatie geeft, al blijft het basis concept gehandhaafd dat een Palestijnse staat of een constructie die daartoe zou leiden uitgesloten is. Er is kortom stof genoeg om over te praten, zonder dat bij voorbaat vaststaat dat de nog steeds formidabele kloof tussen het Palestijnse streven naar onafhankelijkheid en het Israelische concept van zelfbestuur te overbruggen is. Hetzelfde geldt voor de onderhandelingen met Syrie. Rabin beschouwt de Golan Hoogten als een belangrijke buffer, ook in vredestijd. Syrie heeft onomwonden gezegd dat het bereid is volledige vrede te sluiten in ruil voor totale ontruiming van de Golan. Israel wil naar verluidt wel praten over ontruiming van een deel van de Golan, maar niet over het opgeven van de hele Golan.

Ook de spelregels van de conferentie zijn veranderd. In de voorafgaande vijf rondes wekte Israel door zijn chicanes niet alleen irritatie bij de Arabieren, maar ook bij de Amerikanen. Het was duidelijk dat de regering Shamir tijd wilde rekken en voorstellen deed die zij nimmer serieus van plan was uit te voeren. Het duo Bush-Baker beschuldigde Israel dan ook meermalen van valsspelen, en de straf was het uitblijven van kredietgaranties ter waarde van 10 miljard dollar voor de opvang van Russische immigranten. Rabin snelde na zijn verkiezing als premier meteen naar Washington, beloofde een constructieve houding bij de vredesbesprekingen, bevroor ten dele de bouw van nieuwe nederzettingen in de bezette gebieden en kreeg meteen de zegen van president Bush die goede betrekkingen met Israel goed kan gebruiken zo vlak voor de presidentsverkiezingen, waarin de joodse stem in een aantal sleutelstaten de doorslag kan geven.

Niet langer weten de Arabieren zich in de rug gesteund door de Amerikaanse regering. In tegendeel, Bush heeft bij het bezoek van Rabin aan het buitenverblijf van Bush in Kennebunkport begin deze maand gezegd dat het nu aan de Arabieren is om hun goede wil te tonen. Tegen de achtergrond van het mooi weer spelen in Washington is derhalve een diepe zorg in het Arabische kamp dat weliswaar deze Israelische regering meer bereid is zaken te doen dan zijn voorganger, maar dat de Israelische concessies bij lange na niet tegemoetkomen aan de Arabische minimum eisen voor vrede en dat Amerika niet langer bereid is om zonodig diplomatiek geweld te gebruiken tegen Israel, althans niet voor de presidentsverkiezingen. Vandaar dat niet langer de Palestijnen, maar Israel plotseling haast heeft. De Israeliers die onder Shamir iedere twee weken naar huis moesten voor intern overleg vinden het nu uitstekend om een maand lang zonder onderbreking in Washington te onderhandelen. Zij willen voor de presidentsverkiezingen spijkers met koppen slaan. De Arabieren staan voor een dilemma. Zij hebben Bush liever als president dan de Democraat Clinton. Maar moeten zij de onderhandelingen rekken tot na de verkiezingen, met het risico dat Bush verliest en Clinton op lange termijn een meer pro-Israelische koers gaat varen? Of moeten zij nu eieren voor hun geld kiezen en met de Israeliers meespelen, in de hoop dat Bush toch nog herkozen wordt en in de komende jaren Israel onder druk zal zetten om bij de volgende fase van de onderhandelingen meer concessies te doen. De Palestijnse delegatie heeft de afgelopen dagen beide kanten van de medaille laten zien. Zij maakten veel ophef van een dispuut met de Israelische grenspolitie over reisdocumenten, en dreigden de zitting in Washington te torpederen, hetgeen aansluit bij een vertragingstaktiek. Maar eenmaal in Washington was het een stralende glimlach.

Ook de rol van Amerika is veranderd. De architect van de vredesconfrentie James Baker is met zijn hele staf van het State Department naar het Witte Huis verhuisd om de herverkiezingscampagne van George Bush te leiden. Zijn opvolger Lawrence Eagleburger is deze week in Londen voor de Joegoslavische vredesconferentie. Baker heeft voor zijn vertrek de partijen te verstaan gegeven dat een actieve Amerikaanse rol op dit moment niet nodig is. De Israeliers en de Arabieren kennen elkaar langzamerhand zo goed dat zij niet bij iedere ruzie naar oom James hoeven te lopen.

De Amerikaanse aanwezigheid is daarom beperkt tot obers die in de conferentiezalen van het State Department koffie en versnaperingen aandragen. Onder minister Edward Djerejian voor Midden-Oosten zaken is de hele dag beschikbaar. Trouwens, Baker zit maar een paar straten van het State Department.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden