Nu eens niet naar het Dolfinarium

Allemaal gingen we wel eens naar Harderwijk. Voor het Dolfinarium. Het compacte historische centrum lonkte vaak tevergeefs. Terwijl daar misschien wel het mooiste plein van Nederland ligt.

Verhip, heeft Vincent van Gogh ook hier geschilderd, denk ik bij de eerste aanblik van het standbeeld links van het nogal saaie Harderwijker stadhuis. Het kunstwerk van koper en staal verbeeldt een bebaarde man met hoed naast een even hoge schilderijlijst. Misverstandje, de sculptuur blijkt een eerbetoon aan Eibert den Herder, die een honderdtal schilderijen van schepen maakte, maar vooral de geschiedenis is ingegaan als de grondlegger van het toerisme in de stad.

Dat ging niet zonder slag of stoot. Zakenman Den Herder, die een vismeel- en visconservenfabriek bezat, verzette zich tevergeefs tegen de afsluiting van de Zuiderzee, die de Harderwijker visserij bedreigde. Hij wist van de nood een deugd te maken door met zijn rederij in Amsterdam toeristen op te halen. Hij had twee eveneens ondernemende zonen, van wie Frits wild was van zeezoogdieren en zodoende hun speeltuin - met welgeteld één zeehond - in 1965 transformeerde tot het Dolfinarium. Dat werd welhaast een synoniem voor Harderwijk. Welk Nederlands kind heeft niet op de bankjes rondom het bassin met getrainde dolfijnen gezeten?

Eibert den Herder kan zich postuum in de handen wrijven. Jaarlijks trekt zijn 46.000 inwoners tellende geboorteplaats 2 miljoen bezoekers. Ondanks de toenemende protesten van dierenactivisten komt het gros nog altijd om de zeezoogdieren te zien. En trekt daarna het historische centrum in om te shoppen en te snacken, lees ik in het naslagwerk 'Heel Nederland' van Rik Zaal. Wat de blik op het erfgoed nogal belemmert. Daar heb ik begin februari geen last van. Het Dolfinarium is nog dicht, het is een grijze doordeweekse dag.

In het stadhuis - vertrekpunt van mijn stadstoer - kijk ik vanachter een zijraam naar het kale belendende bouwterrein. Daar verrijst de nieuwe wijk Waterfront, die 1400 huizen toevoegt aan het kleine en compacte Harderwijk. Het project op het voormalige industrieterrein had al klaar moeten zijn. Maar de crisis en de vondst van een explosief uit de Tweede Wereldoorlog vertraagden de boel. Nu staan in de kale zandvlakte hijskranen en een eenzaam rijtje huizen in neoklassieke bouwstijl.

Nogal een contrast met de knusse Keizerstraat, rechts van de entree van het stadhuis. De poppenhuisjes aan weerszijden van het smalle straatje - in trek bij starters - behoorden eens aan de vissers. Tot de afsluiting van de Zuiderzee in 1932 beschikten die over een vloot van 176 schepen; vandaag de dag zijn er nog drie Harderwijkers die voor hun broodwinning de netten uitgooien, meldt Hans Geerlings van Het Gilde van Harderwijker Stadsgidsen.

Behalve volop gevist, werd er ook druk gehandeld in Harderwijk, dat vanwege zijn gunstige ligging aan het water in 1285 lid werd van het verbond van hanzesteden. Daaraan herinnert de Vischmarkt met zijn illustere poort. Volgens de stad zelf het mooiste plein van Nederland. Een boude stelling, maar een beetje gelijk hebben ze in Harderwijk wel. De variatie aan prachtige historische panden, de poort en ook de vijftig linden maken van de Vischmarkt een plek die iedere Nederlander met gevoel voor esthetiek gezien moet hebben. En of het nog niet genoeg is, er zitten ook twee sterrenrestaurants: 't Nonnetje en de Basiliek.

De Markt steekt een beetje bleek af bij de bijzondere schoonheid van de Vischmarkt. Maar wie onder het poortje schuin tegenover het oude stadhuis doorwandelt, stuit weer op een oase: het Hortuspark. Voordat we de groene enclave, ooit een kloostertuin, doorkuieren, staan we even stil bij de eeuwenoude muur, een restant van de gothische kapel van het Minrebroederorde. De restauratie ervan had vanwege de aanwezigheid van een zeldzaam muurbloempje nogal wat voeten in aarde, vermeldt gids Geerlings met enige ironie. Inderdaad opmerkelijk, gezien het feit dat de Hema en restaurant Hortustuin foeilelijke serres in het stadspark mochten plaatsen.

Liever de blik gericht op de kruidentuin. Deze werd in 1989 in ere hersteld ter herinnering aan de Hortus Medicus van de Gelderse Academie, die van Harderwijk medio zeventiende eeuw even een universiteitsstad maakte. Wetenschappers kwamen er vooral om er snel en goedkoop te promoveren. Onder hen de beroemde Zweedse plantenkundige Linnaeus, die naar het schijnt na zeven dagen alweer was vertrokken. Desondanks kreeg het torentje nabij de kruidentuin zijn naam, nadat in de nis het borstbeeld was geplaatst.

Wie de rustieke straatjes doorloopt, kan zich niet voorstellen dat de brave plaats ooit als Sodom en Gomorra bekend stond, en wel het Gootgat van Europa werd genoemd. In het voormalige onderkomen van de Geldersche Munt aan de Smeepoortstraat huisde van 1843 tot 1909 het Koloniaal Werfdepot, waar mannen werden opgeleid voor militaire taken in voormalig Nederlandsch Indië. Hun handgeld sloegen ze stuk in de cafés en bordelen van Harderwijk, dat tot een paar jaar na de het einde van de Koude Oorlog door zijn vijf kazernes als garnizoenstad te boek stond.

We steken de binnentuin van het voormalig Koloniaal Werfdepot over, en worden na het poortje getrakteerd op een subliem uitzicht over het Wolderwijd. Langs het Veluwerandmeer - ontstaan door de inpoldering van Flevoland - loopt een fietspad en werd in 2013 een stadsstrandje aangelegd.

Er staat nog meer op stapel. Even verderop zal de giga parkeerplaats van het Dolfinarium - ter hoogte van de Vischpoort - plaats maken voor water. De 'tacky' boulevard met de leegstaande onooglijke vreetketen krijgt een flinke facelift. Terwijl ik me erover verbaas hoe het ooit zover heeft kunnen komen, klinkt het schorre geblaf van een zeeleeuw. Vanwege het recentelijke verbod op circusdieren is het de vraag wanneer dat geluid zal verstommen.

Tip

Ten zuidoosten van Harderwijk - op nog geen 3 kilometer afstand - ligt de Veluwe. Omdat Harderwijk niet groot is, zou je een niet te lange natuurwandeling met een stadstrip kunnen combineren.

Bootje varen

Varen bij en rond Harderwijk kan volop.

visitharderwijk.nl/zien-doen/watersport

visitharderwijk.nl

stadsgidsenharderwijk.com

rondeelharderwijk.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden