Nu de onervaren Zelenski president wordt, rijst de vraag: kan hij zijn beloften wel waarmaken?

Volodimir Zelenski is blij na de uitslag van de eerste exitpoll. Beeld EPA

Kan winnaar Volodimir Zelenski wel de corruptie tegengaan? Hervormers sluiten zich schoorvoetend bij hem aan.

Van Macron tot Merkel, van Theresa May tot Donald Trump. Veel wereldleiders hebben Volodimir Zelenski al gefeliciteerd met zijn afgetekende overwinning bij de presidentsverkiezingen in Oekraïne, afgelopen zondag. Uiterlijk op 3 juni zal de 41-jarige acteur en televisieproducent worden geïnaugureerd in het hoogste ambt.

‘Een proteststem’, zo karakteriseert ondernemer en activist Vladislav Grezjev de keuze van bijna driekwart van de Oekraïners voor Zelenski, een succesvolle ondernemer maar zonder enige politieke ervaring. De meeste kiezers zijn ontevreden over Porosjenko vanwege de gestegen kosten voor levensonderhoud, met name voor gas- en elektriciteit, analyseert Grezjev. “Corruptie kwam pas op de tweede plaats.” 

Maar met die kosten voor levensonderhoud kan een president met zijn beperkte bevoegdheden niet zoveel beginnen, merkt Grezjev op. Met de strijd tegen corruptie wel. Maar de kennis over Zelenski’s toekomstige beleid is nihil, en berust vooral op zijn televisieprogramma’s: naast de komedieshows waarin hij al jaren allerlei politici en hun mores persifleert maakte hij ook de serie ‘Dienaar van het Volk’ waarin Zelenski de rol van eerlijke president speelt die het opneemt tegen de oligarchie.

Nu hij in werkelijkheid president wordt, is de belangrijkste vraag met welke mensen Zelenski zich gaat omringen. Enkele hervormers meldden zich al enkele maanden geleden, tijdens de start van de campagne, zoals Sergej Lesjtsjenko, een voormalig onderzoeksjournalist die zijn strijd tegen corruptie de afgelopen jaren voortzette in het parlement. “In het team van de nieuwe president is veel ruimte voor hervormingsgezinde mensen”, sprak Lesjtsjenko zondagavond na de overwinning van Zelenski, die hij een ‘verantwoordelijke en betrouwbare persoon’ noemt.

“We moeten hem een kans geven”, sluit Grezjev zich schoorvoetend bij Lesjtsjenko aan. Vijf jaar geleden nam hij actief deel aan de Majdanrevolutie, een volksopstand tegen corruptie waarna oud-president Janoekovitsj de benen nam. Sinds dat moment, februari 2014, houdt Grezjev zich bezig met rekrutering van jong talent om aan de slag te gaan bij ministeries. Zo stelde hij mede het team samen van zorg-minister Soeproen die belangrijke hervormingen doorvoert in het medische systeem. Ondanks de onrust die de overwinning van Zelenski veroorzaakte – “veel mensen om me heen denken dat de hervormingen nu stoppen” – zullen die op hun post blijven, verwacht Grezjev.

Risico

Hoewel ook Grezjev niet op Zelenski stemde – die hij een ‘risico’ noemt wegens diens meer verzoenende houding jegens Rusland – is met hem als persoon weinig mis, denkt de activist. Wel vreest hij dat Zelenski ‘revanchisten’ aantrekt tijdens het samenstellen van zijn nieuwe politieke partij, waarmee hij dit najaar meedoet aan de parlementsverkiezingen. Veel oud-bestuurders die slecht af waren onder Porosjenko of vervangen werden tijdens eerdere hervormingen zinspelen op terugkeer. Het bekendste voorbeeld is oligarch Igor Kolomojski, eigenaar van het televisiekanaal waarop Zelenski zijn programma’s uitzendt. De rijke zakenman wordt beschuldigd van malversaties rondom een grote bank die hij in bezit had. Ook zouden adviseurs van voormalige president Janoekovitsj, die met hem het land ontvluchtten, overwegen terug te keren. Grezjev vreest dan ‘een oorlog tegen activisten’.

De eerste maatregelen die Zelenski gisteren aankondigde lijken veelbelovend. Zo wil hij dat het mogelijk wordt om parlementariërs, rechters en zelfs de president in functie strafrechtelijk te vervolgen, wat nu nog niet mogelijk is. In reactie op de felicitaties vanuit Rusland en van oud-president Janoekovitsj was een woordvoerder helder. “Steun van die mensen kunnen we niet gebruiken.”

Volgens Vladislav Grezjev moeten hervormers nu ‘des te harder’ werken aan verandering. “We mogen niet stoppen omdat er mensen met een andere mening aan de macht komen. Juist nu moeten we handelen.”

Buitenlandbeleid

De komende dagen wordt duidelijk welke mensen Volodimir Zelenski op welke posten zal zetten. Als president heeft hij vooral bevoegdheden op het gebied van buitenlands beleid. De verwachting is dat hij de minister van buitenlandse zaken en defensie zal vervangen, waarmee meer duidelijk zal worden over de te verwachten koers. Zelenski heeft al gezegd dat Oekraïne zich richting de EU moet blijven bewegen, maar wil ook opnieuw vredesbesprekingen met Rusland beginnen om zo het conflict in Oost-Oekraïne te beëindigen. Voor binnenlands beleid is Zelenski afhankelijk van het parlement, waar de partij van Porosjenko nog de grootste is. 

Lees ook:

Oorlogsmoe Donbass vreest voor wat de verkiezingen Oekraïne zullen brengen

Na vijf jaar oorlog jagen de presidentsverkiezingen in de Oost-Oekraïense regio Donbass vooral angst aan. ‘Als ze in godsnaam maar stoppen met schieten.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden