NTR wijst ‘Groot Dictee’ de zijdeur

Beeld ANP Kippa

Geüpgrade, upgegrade of geüpgradede? Na 26 jaar komt er een abrupt einde aan het ‘Groot Dictee der Nederlandse Taal’. De kelderende kijkcijfers en het ouderwetse karakter deden het programma de das om, stelt de NTR.

Fanatieke kijkers van het ‘Groot Dictee der Nederlandse Taal’ kunnen hun blocnotes vanaf nu in de kast laten liggen. Na 26 jaar stopt omroep NTR met het televisieprogramma over taal, waarin Vlamingen en Nederlanders het tegen elkaar opnamen om breinbrekers als ‘dedaigneuze’ juist te spellen.

Het dictee is volgens de NTR jarenlang een instituut geweest, maar inmiddels niet meer van deze tijd. “Er gebeurt veel met taal, bij jongeren, op sociale media”, lichtte eindredacteur Willemijn Francissen het besluit toe in de Volkskrant. “Dat zag je niet terug op tv, het dictee was archaïsch.”

Bovendien zijn de kijkcijfers de laatste twee jaar bijna gehalveerd. Naar de laatste editie, die geschreven werd door A.F.Th. van der Heijden, keken 368.000 Nederlanders, terwijl er in 2014 nog 722.000 mensen voor de tv worstelden met de spellingswedstrijd.

Verontwaardiging

Ondanks het feit dat vele kijkers afhaakten, blijkt het taalprogramma populairder dan de statistieken doen vermoeden. Op Twitter, waar het nieuws ‘trending topic’ is, wordt verontwaardigd gereageerd op het abrupte einde van het dictee.

De Nederlandse Publieke Omroep zou het volk op een onderhoudende manier moeten verheffen, is de teneur, en dat een educatief programma wordt gestopt vanwege kijkcijferterreur staat haaks op die taak.

Ook Philip Freriks, die het programma in 1990 vanuit Frankrijk naar Nederland haalde en het sindsdien presenteerde, baalt van de manier waarop de NTR de stekker uit het dictee trekt. Volgens hem had het een bepaalde statuur en had daar op zijn minst een waardig afscheid bij gepast.

“We hebben 26 jaar tv-historie geschreven, dit is een iconisch programma”, stelt hij teleurgesteld in de Volkskrant. “De verschuivingen van de laatste jaren, van NPO 1 naar NPO 2 en naar 21.30 uur, hebben ons veel kijkers gekost. Maar dit is wel erg rigoureus. Ze lijken bijna opgelucht ons opzij te schuiven.”

Missie versus kijkcijfers

Dat is absoluut niet het geval, zegt René Takken van de NTR stellig. “En zo plotsklaps is deze knoop niet doorgehakt, we zijn niet over een nacht ijs gegaan.” Volgens de woordvoerder heeft de omroep uitgebreid overleg gevoerd met zowel de NPO als Men at Work, de producent van het tv-programma.

“We zijn hier al meer dan een jaar over in discussie. Want de missie van de NTR is weliswaar het maken van culturele en educatieve programma’s, er moeten wel voldoende Nederlanders naar onze uitzendingen kijken willen we onze publieke taak kunnen volbrengen. Daarin moeten we steeds zoeken naar een balans.”

Takken stelt dat de NTR serieus heeft gekeken naar manieren waarop het dictee meer kijkers zou kunnen lokken. In februari kwam de producent met een voorstel voor een modernere en kortere variant van het programma, met onder meer stemkastjes en een stand-upcomedian, maar dat keurde de omroep af.

“Dat was het niet”, legt hij uit. “Dan investeren we liever in een geheel nieuw programma over taal. Daarover zijn we nu in overleg.” Waarom de NTR de jaarlijkse show per direct bij het grof vuil zet, en het niet afsluit met een laatste afscheidsuitzending? “Gezien het niet meer blijkt te werken, zou dat zonde van het geld zijn. Want het ‘Groot Dictee der Nederlandse Taal’ is een heel kostbaar programma om te maken.”

Geld

Precies dat laatste is volgens Peter Wilmer van Men at Work de eigenlijke reden van de afloop van de jaarlijkse show. Omdat het dictee een eenmalige uitzending is, is het relatief duur om te maken, ook al is de opzet vrij simpel: de makers wezen een bekende schrijver aan die het dictee samenstelde, nodigden zo’n zestig Vlaamse en Nederlandse deelnemers uit, en reserveerde de Eerste Kamer als decor.

Maar voor één uitzending moet de omroep een redactie, crew, en faciliteiten optuigen, verklaren zowel Takken als Wilmer, waar die kosten bij de totstandkoming van een serie over meerdere afleveringen kunnen worden uitgespreid.

“Argumenten voor bepaalde besluiten blijven bij de NPO vaak vrij duister, maar dat de teruglopende kijkcijfers of het archaïsche karakter van het dictee het programma de kop hebben gekost zijn drogredenen”, zegt de producent. “Daar hebben we oplossingen voor proberen te verzinnen, maar daar heeft de omroep niet eens serieus naar gekeken. Bovendien trekt een programma als het dictee op NPO2 nooit meer dan 500 tot 600 duizend kijkers.”

Het twistpunt is volgens Wilmer het geld. “Zoals altijd eigenlijk.” Dat begrijpt hij best. De financiële middelen van de NPO zijn ontoereikend, en dan houdt het op een gegeven moment op. "Toch denk ik dat als de NTR het dictee werkelijk had willen behouden, het best had gekund."

Hij baalt van de omroep. “We hebben de afgelopen jaren voortdurend over het dictee gesproken, en de kosten ook hier en daar teruggeschroefd. Maar wat mij frustreert is dat er altijd op de vloer beknibbeld moet worden, op het camerawerk en het geluid. Terwijl de mensen aan de top van de publieke omroep, zoals Willemijn Francissen, niks inleveren.”

Ook stop voor Belgen

Met het besluit van de NTR komt ook voor de Belgen een einde aan het ‘Groot Dictee der Nederlandse Taal’. De Vlaamse omroep VRT, dat het programma ook uitzond, laat aan Belgische media weten dat alleen doorgaan geen optie is.

Volgens de producent hebben de Vlamingen de middelen niet om het dictee zelfstandig voort te zetten. “Ze hebben het programma al die jaren nagenoeg gratis gekregen, hebben nooit een structurele financiële bijdrage hoeven leveren. En dat kunnen ze ook niet. Dit is echt het einde.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden