NSB was in Indië niet zo omstreden als in Nederland

De Indische Nationaal-Socialistische Beweging NSB, waarvan de Molukse leider Manusama zes jaar lid blijkt te zijn geweest, was lang niet zo omstreden als de NSB in Nederland.

NSB-leider Mussert werd in 1935 zelfs twee keer ontvangen door de Nederlandse gouverneur-generaal in Indië, De Jonge. Het Nederlandse verbod aan ambtenaren om lid te zijn, gold in Indië niet.

Volgens dr. L. de Jong, officieel geschiedschrijver van het koninkrijk in oorlogstijd, trof de NSB een gevoelige snaar bij in Indië wonende Nederlanders en bij de plaatselijke bevolking die zich met Nederland verwant voelde, zoals de familie Manusama.

In Indië ontbrak de voor Nederland kenmerkende 'verzuiling', de strikte opdeling van de maatschappij naar godsdienstige en politieke opvattingen. De NSB beloofde een eind aan alle verdeeldheid en alle partijtwisten door een militair sterk en autoritair bestuur. Dat sprak aan in Indië. Toen het Indische filiaal van de NSB eind 1933 actief werd, was de plaatselijke pers dan ook lovend over de beweging.

Mussert was de eerste Nederlandse partijleider die een bezoek bracht aan de kolonie. Toen hij in juli 1935 werd ontvangen door de gouverneur-generaal, werd er in Nederland geprotesteerd.

Maar de Europese pers in Indië steunde de 'onderkoning'. ,,De landvoogd heeft het geschreeuw op waardige wijze beantwoord door de heer Mussert een tweede audiëntie toe te staan'', commentarieerde het Soerabaiaas Handelsblad.

De jonge Manusama was onder de indruk van Mussert. ,,Een geweldig spreker'', schreef hij in zijn gisteren verschenen memoires. Door Musserts bezoek verdubbelde het ledental van de Indische NSB bijna tot ruim vijfduizend.

Ook nogal wat Indische militairen waren gegrepen door de beweging. Anders dan officieren van de Koninklijke Marine - die onder Haags gezag stonden - mochten officieren van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger wel naar NSB-bijeenkomsten.

De groei stokte toen de NSB in Nederland weinig voor elkaar kreeg. Bij de Kamerverkiezingen van '37, toen de NSB hoopte op een doorbraak zoals in Duitsland, kreeg de beweging maar vier van de toen honderd Kamerzetels.

Daardoor bekoelde ook in Indië het enthousiasme.

Manusama bleef echter lid, ook toen de NSB haar racistische aard liet zien. De 'zuiverheid van bloed' die de NSB begon te propageren, gaf menigeen in Indië te denken. De agressie van Duitsland gaf de Indische NSB nog grotere klappen. Eind '39 waren er volgens De Jong nog maar 1708 leden. Onder hen was nog steeds Manusama, die pas in 1940 bedankte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden