Reportage

NSB-monument of vakantiepark?

Anton Mussert voor zijn muur in Lunteren. Beeld NIOD

De Muur van Mussert gaat nu echt tegen de vlakte, zegt de eigenaar van een huisjespark in Lunteren. De gemeente hoopt dat het Rijk de muur redt.

Ooit was het de plek waar NSB-voorman Anton Mussert glorieerde; op de Goudsberg in Lunteren, nu gemeente Ede, verzamelde zijn Nationaal-Socialistische Beweging zich met Pinksteren. Vanaf een balkon aan de muur, speciaal voor dit doel gebouwd, sprak hij de aanwezigen toe.

Dat balkon is weg, de muur brokkelt af, er staan bomen voor en klimop tiert welig. Eromheen staan vakantiehuisjes. En als het ligt aan Roderick Zoons, de eigenaar van het terrein, staan op de plek van de muur op termijn ook huisjes. Hij wil die sta-in-de-weg slopen.

Geen plaatselijke geschiedenis

De gemeente Ede is daar niet blij mee, maar kan er niets aan doen, zegt ze. De muur staat op particulier terrein, er is geen sloopvergunning nodig. En de afweging of de muur het beschermen waard is, is niet aan haar. Het gaat hier overduidelijk om een object van landelijke betekenis, aldus een woordvoerder. De NSB'ers die ernaar toe trokken, kwamen uit heel Nederland. "Het is eenvoudigweg geen plaatselijke geschiedenis." Dus moet het Rijk beslissen of die muur de monumentenstatus krijgt. Gebeurt dat, dan mag hij niet om.

Maar de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft nog zeker een jaar nodig om te beslissen of die muur het beschermen waard is en zo ja, in wat voor vorm, aldus een woordvoerder van de dienst. Anders dan vroeger wil de Rijksdienst niet links en rechts plekken of objecten aanwijzen die een beschermde status krijgen. De dienst werkt aan een samenhangende 'verkenning' waarvan herdenkingserfgoed, zoals de Muur van Mussert, onderdeel is.

Nederland telt zo'n 63.000 monumenten en dat is veel, zegt de woordvoerder. "Er ligt ook een verzoek om de schuttersputjes die zijn gegraven ten tijde van de treinkaping bij De Punt tot monument uit te roepen. Hoe gaan we daarmee om? Dat is lastig. Wij praten met maatschappelijke organisaties en willen met een samenhangend verhaal komen." En dat ligt er niet voor eind 2018.

Volgens de Rijksdienst is het overigens wel degelijk een optie dat Ede de muur via een spoedprocedure tot gemeentelijk monument maakt, om behoud zo zeker te stellen.

Geen enkele plaats herinnert aan collaboratie

Hoewel partijen eensgezind zijn - die muur moet blijven - komt daadwerkelijke bescherming maar niet van de grond, ziet René van Heijningen van het Niod. Waarom die muur moet blijven? Voor verzetsmensen en slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog zijn er honderden zichtbare herdenkingstekens, zegt hij. Duizenden zelfs, als je straatnaambordjes meetelt. Dat er ook mensen waren die een kwalijke rol speelden, draagt Nederland nauwelijks uit. Aan die disbalans moet iets worden gedaan, en de muur is daar de plek voor, vindt hij.

"Er is in Nederland geen enkele plaats die herinnert aan collaboratie", aldus Van Heijningen. Goed, aan de Utrechtse Maliebaan staat de kantoorvilla waar de NSB haar hoofdkwartier had. Maar daar zit geen bordje aan de muur, zegt hij. Bovendien, dat pand stond er al, de NSB is er gewoon ingetrokken. Die muur in Lunteren hebben de Nederlandse nationaal-socialisten zelf ontworpen en gebouwd.

Hij zou graag zien dat de Muur van Mussert en een deel van het terrein worden aangekocht. "Als je er iets mee wilt, moet je niet alleen die muur schoonspuiten en wat bomen omhakken. Geef die plek een educatieve betekenis, zet er een soort museum over collaboratie neer."

Lees ook: Steeds meer aandacht voor schuldig erfgoed

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden