Opinie

’Novotonde’ en andere taalkundige celdelingen

Het is een populaire zegswijze: Eskimo’s hebben wel honderd woorden voor sneeuw. Het getal varieert, honderd is het hoogste dat ik ooit tegenkwam, maar de gedachte blijft dezelfde: hoe belangrijker we iets vinden, hoe meer taal er voor bestaat. Denk aan de talrijke synoniemen voor geld en seks. Toon mij uw groene boekje en ik zal u zeggen wie u bent.

Neem de rotonde. ’Het verkeersplein’, heette dat officieel toen ik mijn verkeersdiploma haalde, waarmee de synoniementeller op twee bleef steken, een ander woord ben ik in elk geval nooit tegengekomen. Zo veel rotondes hadden we ook niet in die jaren. De afgelopen vijftien, twintig jaar is daar verandering in gekomen. In een autorit die ik sinds ongeveer diezelfde periode regelmatig maak, zat destijds één rotonde. Op dit moment zijn het er dertien.

De eerste nieuwvorming die ik me herinner was de ’babyrotonde’, al kan ik die nergens meer terugvinden. Wel uit dezelfde periode is de ’minirotonde’: de rotonde met één rijbaan en een diameter kleiner dan achttien meter. De minirotonde deed voor het verkeersplein wat de pc deed voor de computer: iedereen kon er nu dagelijks in zijn eigen omgeving van profiteren! Je hoefde ergens maar een meter of tien, vijftien loze ruimte over te hebben en je kon er al een nieuwe rotonde gaan bouwen.

De drijvende kracht achter de rotonde is een simpele statistiek die zegt dat op een ronde kruising zeventig procent minder ernstige ongelukken gebeuren dan op een haakse. Meer argumenten worden doorgaans niet gegeven, dat cijfer alleen wordt kennelijk doorslaggevend geacht.

Met deze kennis wordt het namelijk erg moeilijk om tégen rotondes te zijn. Zeker voor een politicus. Je zegt dan immers dat een mensenleven je de moeite niet waard is. Zo zijn die rotondes er een voor een gekomen, de duizenden, tienduizendenden die het land nu als betonnen acne bedekken.

Wat een rotonde kost, lees je nooit ergens. De bouw van een rotonde is waar dan ook een ingrijpende operatie. Vaak moet er een tijdelijke weg worden aangelegd, het verkeer wordt langdurig omgeleid, bijvoorbeeld door een woonwijk die daar niet op is ingericht. En het bouwproces zelf brengt natuurlijk ook weer een bepaalde hoeveelheid verkeer met zich mee. Daar hoeft meer één dode bij te vallen en de opbrengst van de rotonde is voor jaren tenietgedaan. Zo’n allesomvattende kosten-batenanalyse van de rotonde is bij mijn weten nooit gemaakt.

En met het aantal rotondes groeit het bijbehorend vocabulaire. Na de baby-, de mini-, de meerstrooks- en de enkelstrooksrotonde kwam onlangs de turbo-rotonde, een ingenieus geval dat nóg minder oponthoud schijnt te geven, maar ook kennen we inmiddels de ’ovonde’, een ovale rotonde (ook wel ’ovatonde’) en de dubbele rotonde met een korte weg ertussen, ook wel ’kluifrotonde’ of ’bottonde’, omdat hij er vanuit de lucht uitziet als een hondenkluif.

Zoals de eskimo’s weten dat sneeuw niet zomaar sneeuw is maar zich in tal van vormen en gedaanten kan voordoen, zo begint hier langzamerhand de taalkundige celdeling van de rotonde op gang te komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden