Reportage

Notre-Dame was, is en blijft het wonder van Parijs

Het altaar van de Notre-Dame na de brand. Beeld AFP

De Notre-Dame ging maandagnacht door het oog van de naald. Met dank aan vakkundig bluswerk is de kathedraal gered. Ook al is de schade groot.

Het Île de la Cité, het eilandje waarop de Notre-Dame is gebouwd, is niet toegankelijk. De enige locatie waar je nu een goed zicht hebt op de zwaar gehavende kathedraal is de Quai de Montebello aan de linkeroever van de Seine. Massatoerisme ontmoet hier ramptoerisme.

Duizenden hinderen elkaar en het verkeer om te kijken naar wat het wonder van Parijs mag heten. Want volgens staatssecretaris Laurent Nunez van binnenlandse zaken had de brand nog geen half uur of zelfs een kwartier langer moeten duren.

De kerk, die maandagavond van half zeven ’s avonds tot half vier ’s nachts werd gegeseld door het vuur, is bijna bezweken. Het vuur drong ook door tot in de noordelijke stompe toren en zette het gewelf (het plafond van de kathedraal) onder grote druk. De schaalvormige constructie zakte uiteindelijk hier en daar in, maar bleek sterk genoeg om de brandende resten van het dak, de houten zolder en de ingestorte torenspits urenlang te dragen.

Orgel

Op de eerste beelden van het interieur die werden vrijgegeven aan het begin van de avond is te zien dat het altaar bedolven is onder de brokstukken van het gewelf, waarschijnlijk ook met resten van de torenspits die zich hier recht boven bevond. De haan op de top waarin enkele relikwieën verstopt zaten die de Parijzenaars tegen onheil moesten beschermen, is gesmolten.

Belangrijker dan de veelbesproken spits – als hoogste punt van de Notre-Dame medebepalend voor het silhouet van de kathedraal, maar uiteindelijk ‘slechts’ een toevoeging uit 1860 – is het behoud van de drie beroemde roosvensters. Deze glas-in-loodramen met een doorsnede van 13 meter dompelen de ruimte onder in een rood-paars licht. Ook het orgel tussen de beide stompe torens is er nog.

Sommige werken, zoals de ‘heilige doornenkroon’ die Christus tijdens zijn kruisiging gedragen zou hebben en de tuniek van de dertiende-eeuwse koning Lodewijk de Heilige, werden op aanwijzing van kenners van de kathedraal door de brandweer in veiligheid gebracht.

Zeggingskracht

Bijna was Parijs een symbool kwijt met een enorme zeggingskracht, ook voor ongelovigen. Want ook al is de ontkerkelijking in Frankrijk bijna voltooid – in 1900 werd een op de vijf meisjes Marie genoemd, nu nog 0,3 procent – veel Fransen onderhouden toch een transcendente band met de kerk. “De Notre-Dame begeleidt de levens van de Parijzenaars op een vanzelfsprekende manier. Zij heeft een troostende werking en houdt altijd een belofte in”, zo probeerde de acteur Fabrice Luchini deze gedachte in woorden te vatten.

Wie dat wil, kan zijn spirituele gevoelens zonder God nu omzetten in giften ten behoeve van de restauratie. De inzamelingsactie die president Macron lanceerde was een onmiddellijk succes. Bovenaan de lijst van donateurs staan enkele bekende superrijken. François Pinault en Bernard Arnault, beiden tycoons uit de luxe-industrie hebben respectievelijk 100 en 200 miljoen euro overgemaakt. Ook de familie Bettencourt, de erven van het cosmeticaconcern L’Oréal, blies in de bus met eveneens 200 miljoen euro. Total vulde de pot verder aan met 100 miljoen euro.

Ook Cathérine Malmanche, die in een zijstraat van de Quai de Montebello een boekbinderij heeft, overweegt een bedrag te storten. Elke dag loopt Malmanche (63) van haar huis verderop in de stad langs de Notre-Dame naar haar bedrijfje. “Voor ons is deze kerk veel meer dan een monument, het is een personage. Afhankelijk van het jaargetijde en het moment van de dag heeft zij steeds een andere kleur, en de verlichting ’s avonds blijft een prachtig gezicht.”

Op de achtergrond in haar zaak klinkt kerkmuziek. Ook Malmanche is niet gelovig, maar denkt wel dat de christelijke cultuur in bredere zin een geschenk is voor iedereen. “Op dit moment ben je je dat extra bewust, we hadden de Notre-Dame kwijt kunnen raken, dat is echt onvoorstelbaar.”

Lees meer over de brand in de Notre-Dame, de relieken en de restauratie in dit dossier.

Lees ook:

De res­tau­ra­tie-ar­chi­tect weet het zeker: de ziel van de Notre-Dame is niet verloren

De herbouw zal geen afbreuk doen aan de beleving van dit icoon, verwacht restauratie-architect Jan Roest. Zijn advies: laat de wereld meekijken hoe de kathedraal herrijst uit de as en maak er een leerlingenbouwplaats van. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden