Noten lezen kan restaurateur Marco Breijer niet. Maar horen of het bemachtigde Decapdansorgel zuiver speelt, wel degelijk.

,,Toen ik klein was, moest ik op straat echt bij een draaiorgel weggesleept worden'', vertelt Marco Breijer, restaurateur bij het Nationaal Museum van Speelklok tot Pierement. De 20-jarige gepassioneerde Breijer lijkt een paar decennia te laat geboren, want de meeste mensen lopen tegenwoordig de straatorgels met bijbehorende oude mannetjes en rammelende centenbakjes snel voorbij.

Breijer verhief zijn passie tot werk en wijdt zich aan de restauratie van orgels die het Utrechtse museum inkoopt. Zijn nieuwste kind: een Decap-dansorgel. Het orgel hoeft weer en wind niet te trotseren, maar wordt sinds gisteren officieel liefdevol verzorgd in het museum.

In dit instrument zitten Breijers ziel en zaligheid. Een jaar lang heeft hij aan de restauratie gewerkt, want het dansorgel werd in erbarmelijke staat aangekocht. Een particulier uit Roosendaal had het instrument in zijn garage staan. ,,Die meneer had een heel stuk van het orgel afgezaagd, zodat het door de deur kon'', vertelt Breijer hoofdschuddend. Het mechanisme was verroest en in de pijpen en blaasbalgen zat een hele lading stof. ,,Er was geen geluid meer uit te krijgen'', zegt de restaurateur. ,,Vanaf 1975 had het orgel niet meer gespeeld''. Het complete binnenwerk van het orgel moest worden opgeknapt. Een precisiekarwei.

De inmiddels overleden voormalig eigenaar verhuurde het orgel tijdens kermissen en feestjes. ,,Nee, hij had het ding niet voor eigen gebruik in de huiskamer staan, dan lig je zo in een scheiding'', grapt Breijer. Maar eigenlijk maakt het instrument voor een draaiorgel niet eens zo erg veel lawaai. ,,Als je het vergelijkt met muziek in een disco, is dit zelfs zacht.'' Die vergelijking is logischer dan misschien kijkt, want dit orgel stond oorspronkelijk in cafés en danszalen. Speciale dansorgels vervingen vanaf het begin van de 20ste eeuw het orkest of de band in een café. Volksvermaak. De klanken verhoogden de feestvreugde en trokken de mensen de dansvloer op. Swing er op los, want stijve volksdansen zijn niks voor dit Decapdansorgel. Rock 'n roll of boogie woogie passen er beter bij.

In de speciale danszaal van het museum kan dat verleden herleven, want het orgel heeft niet alleen zijn oorspronkelijke afmetingen (3,5 bij 4 meter), maar ook zijn geluid terug. De vrolijke orgelklanken klinken zuiver, helder en opvallend rond. Niet te vergelijken met de straatorgels, die de Nederlandse straten doorsnerpen. De ritmische kleppers in de buik van het orgel zijn onzichtbaar. Maar in het front van het orgel bewegen een saxofoon en een accordeon. ,,De saxofoon speelt niet echt, maar de accordeon wel'', zegt Breijer trots. Hoewel hij zelf geen instrument bespeelt, heeft de restaurateur het orgel zelf gestemd. ,,Ik kan geen noten lezen, maar ik weet wel wat zuiver is'', zegt Breijer bescheiden. ,,Als er een pijp verkeerd zit, hoor ik het meteen.''

Het front is overigens niet door Breijer zelf gerestaureerd; daar is een speciale firma aan te pas gekomen. Ook dat was een hele klus. ,,De voorkant lijkt plastic, maar is in werkelijkheid helemaal van hout. Voor de goudkleurige pilaren bijvoorbeeld moesten grote stukken hout helemaal rondgebogen worden''.

Het uiterlijk van het dansorgel springt naast zijn collega's met de gekrulde ornamenten en tierlantijntjes behoorlijk in het oog. Het orgel, dat al in 1943 door de Gebroeders Decap uit Antwerpen werd gebouwd, is opvallend hip. De vormgeving is strak, in trendy groen, rood en goud. Een beetje art deco. Tijdens het spelen wisselen felle lichten, als bij een moderne stereotoren, in het front van kleur

,,We hadden eigenlijk maar één foto van het origineel bij het orgel gekregen'', licht Breijer toe. De achtergrond van het specifieke instrument bleek moeilijk te achterhalen. ,,Normaal gesproken is alles goed geregistreerd, maar van dit orgel was die informatie niet te vinden. Misschien doordat het in de oorlog is gebouwd.''

Gelukkig bevond zich een identiek Decaporgel in een Duits museum. ,,En wie weet kunnen bezoekers ons meer over het orgel vertellen'', hoopt Breijer zodat de historische context van het orgel kan worden achterhaald.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden