Nostalgie uit de wereld van het snelle geld

De kunstredactie van Trouw vraagt een aantal musea om een bijzonder kunstwerk uit het depot te halen dat nog nooit of lange tijd niet te zien was voor het publiek. In deze aflevering de keuze van Janneke Hermans, conservator telecommunicatiegeschiedenis van het Museum voor Communicatie in Den Haag.

HENNY DE LANGE

Het is een van haar favorieten in de collectie van het Museum voor Communicatie. "Het is zo'n mooi apparaat", zegt conservator Janneke Hermans. Toch staat het meestal in het depot. "Het is geen ding dat je zomaar even op zaal neer kunt zetten. Er zit een lang verhaal aan vast. En als je dat er niet bij vertelt, hebben de bezoekers geen idee wat het is."

Deze serie in Trouw biedt Hermans de kans om eens lekker uit te pakken over dit mysterieuze voorwerp. Het is een zogenaamde 'beurstikker' en nee, het is geen schande als u niet weet wat dat is. De tikker werd in de jaren dertig van de afgelopen eeuw geïntroduceerd op de Amsterdamse effectenbeurs als een voor Nederland nieuw snufje op communicatiegebied. Het is nu nauwelijks nog voor te stellen, maar deze nostalgisch ogende glazen stolp op metalen voet werd tot in de jaren zeventig gebruikt in de wereld van het snelle geld. Als een soort voorloper van de computer.

Maar voordat we gaan kijken in het depot naar de beurstikker, wil de conservator eerst nader verklaren waarom ze uitgerekend dit object heeft gekozen. Het is niet alleen de fraaie vormgeving die haar fascineert. Ze heeft er ook uitgebreid onderzoek naar gedaan, al voordat ze als conservator ging werken in dit museum. Die kennis wil ze graag delen met het publiek.

Hermans stuitte voor het eerst op het fenomeen beurstikker, toen ze onderzoek deed voor haar proefschrift. Na haar studie geschiedenis is ze gepromoveerd op het gebruik van ICT in de Nederlandse effectenhandel tot en met 1970. "Ik heb toen heel veel geschreven over de beurstikker, maar ik kende hem alleen van plaatjes. Toen ik deze baan kreeg, kwam ik de beurstikker tegen in het depot. Het was geweldig om hem ook eindelijk eens in het echt te zien." Het Museum voor Communicatie - voorheen het PTT-museum - bleek zelfs twee exemplaren in huis te hebben. Hermans: "De directeur heeft er ook één op haar kamer, omdat ze het zo'n mooi ding vindt."

Oudere mensen die in de financiële wereld hebben gewerkt, zullen dit apparaat misschien nog wel kennen. Het toestel, een Amerikaanse vinding, maakte het mogelijk dat banken en effectenhandelaren tijdens beurstijd op de hoogte konden blijven van het actuele koersverloop. Via de telefoon kon dat natuurlijk ook, maar interlokale telefonie was in die tijd nog een moeizaam en tijdrovend gebeuren, waar soms wel vier telefonisten aan te pas kwamen. Daarom ging de Vereeniging voor den Effectenhandel, waarbij alle Amsterdamse beurshandelaren waren aangesloten, op zoek naar een nieuw systeem voor snellere koerspublicaties. Op de effectenbeurs in New York werd toen al decennia gewerkt met de 'stock ticker'. Dit tikkersysteem was in 1867 in de plaats gekomen van de koeriers die met de actuele koerscijfers heen en weer liepen tussen de kantoren van de beurshandelaren en de beursvloer. De Vereeniging wist een groot deel van de Amsterdamse financiële instellingen te interesseren voor zo'n tikkerdienst. Waarom de tikker pas decennia later in Nederland werd geïntroduceerd, is niet bekend. Hermans vermoedt dat de Amsterdamse beurs destijds internationaal nauwelijks een rol van betekenis speelde.

Nadat de overheid toestemming had gegeven voor deze particuliere telegraafdienst, ging op 2 november 1931 de NV Tikkerdienst van start. Het systeem werkte als volgt. Beurshandelaren noteerden de actuele koersen en brachten die notities bij een centrale post op de beursvloer. Daar werden ze via buizenpost doorgestuurd naar medewerkers van de NV Tikkerdienst, die de cijfers in een telegrafie-apparaat intypten. Die informatie werd vervolgens doorgestuurd naar de aangesloten banken en financiële bedrijven. Die beschikten allemaal over een beurstikker. Uit dat apparaat rolden vervolgens lange dunne stroken papier met daarop de actuele beurskoersen.

Hermans: "Nu vinden we het heel gewoon dat we op de computer alle beurshandelingen kunnen volgen. Maar in die tijd was het een doorbraak dat je niet meer hoefde te bellen, maar gewoon op een apparaat alle recente informatie binnenkreeg."

De Tikkerdienst begon in 1931 met 33 abonnees en groeide uit tot een kleine honderd aangesloten bedrijven. Dat waren niet alleen banken. Ook hotels als het Carlton in Amsterdam namen een tikkerabonnement, zodat de gebruikers van de 'beste en overvloedigste beurslunches' het zakelijke met het aangename konden verenigen. Ook stelden effectenfirma's in hun kantoren een ruimte met tikker open voor cliënten, zodat die zelfstandig het koersverloop konden volgen. Later werden de actuele koersen ook vermeld op projectieschermen. In de Tweede Wereldoorlog kreeg de Tikkerdienst met beperkingen te maken. De Duitse bezetters verboden het publiceren van de Amerikaanse koersen. Nog tot begin jaren zeventig functioneerden de beurstikkers. Daarna werd als gevolg van de opmars van de computer de glazen stolp een decoratief element.

Hermans wijst naar de strookjes papier. "Het grappige is dat die op de een of andere manier toch voortleven. Als je naar de financiële nieuwszender RTL Z kijkt, zie je onderin het scherm steeds een strook voorbij komen met de actuele beurskoersen. Dan moet ik altijd denken aan de papierstrookjes uit de beurstikker."

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden