'Noorwegen is de slachtoffers van Breivik al bijna weer vergeten'

Åsne Seierstad (1970), journalist en schrijver

"Irak, Afghanistan, Servië, Tsjetsjenië, ik heb altijd geschreven over conflicten ver weg. En eerlijk gezegd dacht ik niet meteen op 22 juli 2011, toen Anders Breivik zijn aanslagen pleegde: nu ga ik een boek over Noorwegen schrijven. Newsweek wilde een paar verhalen. Die heb ik gemaakt en vervolgens ben ik weer naar Libië gegaan om me te verdiepen in de Arabische Lente.

Toen kwam het proces in de lente van 2012. Ik was gevraagd een stuk te maken over de eerste week, weer door Newsweek. Maar die eerste dagen van de rechtszaak sloegen bij mij in als een bom. Ik besefte dat ik bij het hele proces zou moeten blijven, dat ik hier veel dieper in moest duiken. Ik realiseerde me: dit is mijn verhaal. Dit is hier om de hoek gebeurd. Het was niet dat ik ineens bedacht dat mijn eigen land ook wel interessant is. Het was een emotionele beslissing.

Ik wilde niet alleen veel meer weten over Breivik en waarom hij op Utøya belandde, waar de jeugdafdeling van de Noorse Arbeidspartij een bijeenkomst hield. Ik wilde ook weten waarom al die jonge mensen daar op dat eiland waren. Mijn boek vertelt het verhaal van Breivik én een aantal van zijn slachtoffers. Bano bijvoorbeeld, een Iraaks-Koerdisch meisje, een vluchtelinge, die er alles aan had gedaan om Noors te worden. De taal geleerd, nationale gebruiken, alles om maar één van ons te worden.

Van alle boeken die ik heb geschreven was dit het moeilijkste. Mijn eerdere werk ging over onbekende gebieden, ik vertelde verhalen die niemand anders vertelde. Nu wilde ik schrijven over een gebeurtenis waar al veel aandacht voor was geweest. Wat kan ik nog toevoegen, vroeg ik me af.

Bovendien kostte het me veel moeite om de juiste hoofdpersonen te vinden. Als je ergens heen reist, dan interview je tien, twintig mensen en in je verhaal gebruik je er maar een paar. De anderen heb je nodig om een beeld te krijgen, te zien wie representatief is. Maar dat kun je niet doen met ouders die aan het rouwen zijn. Je kunt er niet tien interviewen en dan zeggen: ik kan u niet echt gebruiken, want u was eigenlijk niet zo interessant. Ik moest veel onderzoek doen voordat ik contact op kon nemen met de families waarvan ik dacht dat ze representatief zouden zijn.

Wat ik dan toch heb toegevoegd? Ik geef achtergrond en ik ga terug in de tijd. Aanvankelijk dacht ik dat ik kon beginnen bij de kindertijd van mijn hoofdpersonen, maar ik realiseerde me al snel dat ik nog verder terug moest. Naar de tijd dat hun ouders elkaar ontmoetten. Dit is ook een boek over ouderschap, hoe een ouder te zijn, hoe niet. Hoe te zorgen dat je kind sterk genoeg wordt om liefde te geven.

Ik heb Breivik niet zelf gesproken, maar ik denk dat ik redelijk dichtbij gekomen ben. Ik zie overeenkomsten tussen hem en geradicaliseerde jongeren die voor IS naar Irak en Syrië gaan. Je ziet dezelfde patronen; bevangen door een gevoel van vervreemding in de Europese steden waar ze wonen, dromen van een hoger doel, denken in zwart-wittermen.

Maar het gaat me niet alleen om Breivik. Ik wil dat de mensen ook Bano leren kennen en andere slachtoffers die hij heeft gemaakt. Omdat zij martelaren van de democratie zijn. Noorwegen wil er nu eigenlijk al niet meer aan herinnerd worden. Het is heel anders dan hoe in de Verenigde Staten met 11 september wordt omgegaan. Dit jaar vierden we 200 jaar grondwet. Iedere dag was er wel iets. Maar het is niet één keer gegaan over deze jongeren. Terwijl dit de eerste keer sinds 1945 is dat mensen zijn omgebracht om hun politieke ideeën. Maar we zien het inmiddels haast als een natuurramp. We zijn te snel weer verder gegaan."

Åsne Seierstad: Een van ons.

De Geus; 544 blz. euro 24,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden