Noord-zuidlijn in vrijwilligerswerk

Meer animo in de van oudsher overwegend protestantse landsdelen

Onverminderd zijn Nederlanders actief in het vrijwilligerswerk. Opvallend in de nieuwste gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zijn de verschillen per regio.

Over het hele land bekeken zette vorig jaar bijna de helft - 48 procent - van de bevolking zich minimaal één keer onbetaald in voor verenigingen, school, kerk, buurt of anderszins. Er wordt gemiddeld vier uur per week aan gespendeerd. Echter, in delen van Friesland en Gelderland zijn zes op de tien inwoners actief in het vrijwilligerswerk, en in Zuid-Limburg en de regio's rond Den Haag en Rotterdam slechts vier op de tien inwoners.

Qua vrijwilligersdichtheid lijkt er op de kaart een noord-zuidlijn te lopen. In het noorden van het land zijn er relatief meer vrijwilligers dan in het zuiden. Deskundigen hebben daarvoor wel een - gedeeltelijke - verklaring: het verschil tussen de van oudsher overwegend katholieke en protestantse landsdelen.

"Zeg je kerk, dan zeg je vrijwilligerswerk. Ondanks de ontkerkelijking is dat nog steeds een belangrijke factor", constateert hoogleraar Civil Society Paul Dekker, verbonden aan de Universiteit van Tilburg en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Hij verklaart het verschil tussen protestanten en katholieken: "Protestantse kerken zijn door de leden van onderop opgebouwd. Protestanten hebben van oudsher dus veel ervaring met zelforganisatie. Dat zie je een beetje terug. Bij katholieken was de organisatie in handen van de kerk."

Heel zwart-wit is dat volgens hem niet, want door het katholieke Italië loopt eenzelfde scheidslijn qua vrijwilligerswerk. Dekker: "In het noorden zaten de burgers zelf aan het roer in de stadstaten, in het zuiden was het kerkelijk gezag bepalend." Lucas Meijs, hoogleraar strategische filantropie en vrijwilligerswerk aan de Erasmus Universiteit, meent dat de versnippering van de protestantse kerken in Nederland heeft bijgedragen aan de verschillen. "De overheid financierde wel allerlei organisaties, maar de leden moesten het meeste zelf doen."

Een andere verklaring voor de regionale verschillen zijn volgens Dekker oude tradities zoals het nabuurschap in de Achterhoek. Hij noemt ook de vergrijzing. "Er zijn in gebieden waar veel ouderen wonen en weinig jongeren minder scholen en sportclubs, dus ook minder vrijwilligers in die sectoren. Maar vergelijk je muziekverenigingen onderling, dan zijn hun leden in het zuiden van Limburg waarschijnlijk net zo actief als in het Friese noorden."

Uit de CBS-cijfers blijkt dat net zoveel vrouwen als mannen actief zijn in het vrijwilligerswerk. Mannen zijn te vinden bij sportverenigingen, vrouwen bij scholen en de zorg. Meijs: "Voetbal is de grootste sport in Nederland. Daar zitten vooral mannen, zowel op het veld als in het bestuur." Sowieso zitten er minder vrouwen in besturen.

CDA: Meer vergoeding

Vergoedingen voor vrijwilligers moeten omhoog, meent het CDA. Kamerlid Hanke Bruins Slot presenteerde gisteren, op Nationale Vrijwilligersdag, een nota met voorstellen die vrijwilligerswerk aantrekkelijker moeten maken. Nu geldt een - belastingvrije- vergoeding van maximaal 4,50 euro per uur. Dit bedrag zou moeten stijgen naar 5,30 euro. Ook wil het CDA dat de Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) gratis wordt voor alle vrijwilligers die met kinderen werken. De kosten voor een VOG lopen volgend jaar op tot boven de 40 euro. Veel verenigingen kunnen deze kosten volgens Bruins Slot niet opbrengen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden