Déjà vu

Noord-Korea en Rusland waren altijd al vrienden (als het zo uitkwam)

Kim Il-sung (midden) bij zijn bezoek aan Moskou in 1961. Beeld Getty Images

De Eeuwige Broederlijke Vriendschap’ luidde de ronkende titel van een rijkgeïllustreerd boek dat verscheen na een reis die Kim Il-sung in het voorjaar van 1984 maakte. De leider van Noord-Korea ontmoette – net als zijn kleinzoon Kim Jong-un nu – de leider van Rusland.

Of zoals die toen heette: de secretaris-generaal van de communistische partij van de Sovjet-Unie. Konstantin Tsjernenko was al de tweede op die post in korte tijd na de dood van Brezjnev en Andropov in één jaar tijd.

Kim ging ook langs in een aantal satellietstaten van Moskou in Oost-Europa. Leiders als de Poolse generaal Wojciech Jaruzelski, Erich Honecker (Oost-Duitsland) en Nicolae Ceaucescu (Roemenië) bereidden hem een groots welkom. De persoonlijkheidscultus rond de leider in Boekarest leek overigens behoorlijk op de verheerlijking die in Pyongyang heel gewoon was.

De broederlijke vriendschap bleek niet voor eeuwig. In de Sovjet-Unie en Oost-Europa zou daarna veel veranderen en heel snel. In de jaren voor 1984 wisselde Noord-Korea geregeld van vriend. Het hing er vanaf hoe de politieke winden in Moskou en Peking waaiden en bij welke communistische grootmacht het meeste te halen viel.

Propaganda

In 1984 was de relatie met China bekoeld, omdat die in de jaren daarvoor naar de zin van Kim te weinig had opgeleverd. Dat Peking ook nog eens toenadering zocht tot Zuid-Korea, was helemaal tegen het zere been van Noord-Korea. Op weg naar Moskou reisde Kim daarom bewust om China heen.

Kim Il-sung was een product van de Sovjet-Unie. Hij had er de oorlogsjaren doorgebracht en zelfs als officier in het Rode Leger gediend, al maakte de Noord-Koreaanse propaganda daar later een ander verhaal van. Na 1945 kwam Kim in het kielzog van de Sovjettroepen het land binnen en vestigde hij voor hen boven de 38ste breedtegraad een marionettenregime. In vrijwel alles bleef hij afhankelijk van Moskou.

De Korea-oorlog veranderde dat. Kim had nu ook Chinese troepen op zijn bodem. De Sovjet-Unie zou Noord-Korea niet meer zo makkelijk militair in hun gelid kunnen dwingen zonder ook problemen met Peking te krijgen. Na de dood van Stalin en de destalinisatie die daar drie jaar later op volgde, bekoelde de relatie nog verder. Kim had zijn macht naar stalinistisch model gevormd. Nu drong Moskou plotseling aan op een leiderschap gedeeld door meerdere personen.

Onvervalste oorlogsretoriek

Op een partijcongres in Pyong­yang in 1956 – kort nadat in de Sovjet-Unie Chroesjtsjov zijn destalinisatierede had gehouden – was Leonid Brezjnev de afvaardigde namens Moskou. Die hield daar een toespraak waar hij na enkele mooie woorden het gebrek aan eten en welvaart hekelde. Noord-Korea moest maar eens werk gaan maken van zijn economische voorspoed. Volgens Brezjnev kon het daarbij veel leren van de Sovjet-Unie.

Dat soort paternalisme en bedilzucht vielen inmiddels verkeerd. De communistische partij van Noord-Korea wilde niet meer volledig aan de leiband van Moskou lopen. Voorbij waren de eerste jaren waarin de Sovjetambassadeur zelfs de verdeling van kabinetsposten mee bepaalde.

Chroesjtsjovs koers van vreedzame coëxistentie zinde Kim evenmin. Die geloofde meer in de kracht van onvervalste oorlogsretoriek. Dat de koersen van de Sovjet-Unie en China steeds meer uit elkaar gingen lopen, speelde Noord-Korea in de kaart. De grote communistische rivalen konden tegen elkaar worden uitgespeeld.

Kim ging in de zomer van 1961 op bezoek in Moskou en Peking. Op beide plekken werd hij met alle egards ontvangen en tekende hij een vriendschapsverdrag. Later dat jaar woonde hij in Moskou het congres van de communistische partij van de USSR bij. De Albanezen en de Chinezen vertrokken er met ruzie. Kim bleef, maar koos positie tussen de kemphanen in. Dat was verreweg het meest lucratief.

In de rubriek Déjà vu bekijkt Paul van der Steen wekelijks het nieuws door een historische bril

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden