Noord-Iers vredesproces muurvast

De Britse premier Tony Blair is met zijn strijd op twee fronten dezer dagen bepaald niet te benijden. Terwijl de luchtoorlog tegen Milosevic' Joegoslavië hem gezien de ongewisse uitkomst en de rampzalige ontwikkelingen in Kosovo al slapeloze nachten bezorgt, zit ook het vredesproces in Noord-Ierland aan de vooravond van de cruciale deadline - Goede Vrijdag, een jaar na het bejubelde vredesakkoord - in een impasse.

De zaak zit muurvast door de starre weigering van de terreurbeweging Ira, het Noord-Ierse republikeinse leger, wapens in te leveren.

Volgens de letter van het Goede Vrijdag-akkoord van vorig jaar zou uiterlijk morgen de eerste Noord-Ierse Executive, de tienkoppige regering onder leiding van de protestantse leider en First Minister David Trimble, geïnstalleerd moeten worden. Een regering waarvan ook Sinn Fein - de politieke tak van het Ira - op grond van de verkiezingsuitslag van juni vorig jaar deel gaat uitmaken, hoe moeilijk te verteren ook voor de hardliners binnen Trimble's Ulster Unionist Party.

Doekje voor het bloeden is daarbij de - stilzwijgende - overeenkomst dat het Ira dan tevoren tenminste een deel van haar omvangrijke wapenarsenaal zal inleveren. De zwaar onder druk staande Trimble piekert er niet over - zegt hij - om met Sinn Fein-leider Gerry Adams in een kabinet te gaan zitten zonder dit 'vredesgebaar'. En daar wringt nu de schoen. Ontwapening van het Ira is ,,niet leverbaar'' zegt Adams, die er en passant op wijst dat het akkoord voorschrijft dat volledige ontwapening van de paramilitaire groepen uiterlijk in mei volgend jaar moet hebben plaatsgevonden.

Adams zit in een moeilijk parket. Vanuit eigen republikeinse kring staat hij onder minstens even zware druk als tegenspeler Trimble vanuit de zijne. Adams zegt zijn goede diensten en invloed te zullen aanwenden om het Ira over de streep te krijgen, maar verder kan hij niet gaan, zonder een fatale breuk in de republikeinse gelederen te riskeren. Sinn Fein kan niet zonder het Ira, het Ira kan niet zonder Sinn Fein, en het vredesproces niet zonder beide.

Een regelrecht rampscenario zou zijn een Ira cóntra Sinn Fein. Niet alleen dodelijk voor het vredesakkoord, ook voor Gerry Adams, letterlijk. Het roept herinneringen op aan Adams' illustere voorganger Michael Collins, de Sinn Fein-leider die in december 1921 het Anglo-Ierse verdrag met de Britten sloot waaruit de Ierse Vrijstaat - de huidige Ierse republiek - ontstond, maar waarbij Noord-Ierland Brits bleef. Na ondertekening vertrouwde Collins zijn companen toe dat hij hiermee zijn eigen doodvonnis had getekend. Nog geen acht maanden later werd hij inderdaad vermoord.

De afgelopen week is het Noord-Ierse front vooral toneel geweest van een semantische woordenstrijd. Zo vindt Adams dat er gepoogd moet worden, komend jaar de oorzaken van het conflict uit wereld te helpen ,,opdat ontwapening mogelijk wordt, of niet meer relevant''. Een verwijzing, dat laatste, naar de jaren na uitroeping van de Ierse Vrijstaat waarin de toen nog radicaal-republikeinse Fianna Fail - destijds tegenstander van Sinn Fein - de wapens weigerde in te leveren, en ze uiteindelijk begroef om ze 'weg te laten roesten'.

Premier Blair wil er op de valreep alles aan doen om samen met zijn Ierse evenknie Bertie Ahern de partijen over de streep te trekken, zodat dit weekeinde de nieuwe Executive het licht kan zien. Daarbij heeft hij flink uitgehaald naar het republikeinse kamp, Sinn Fein én het Ira, dat hij ervan beschuldigt ten aanzien van het akkoord ,,de krenten uit de pap te pikken'', maar weg te lopen voor kwesties die moeilijk liggen.

Hij eist een concrete stap van het Ira. Niet zo'n vaag gebaar van 'goede wil' om de lokaties aan te wijzen waar negen door het Ira 'geëxecuteerde' zogeheten collaborateurs met de Britten begraven liggen. Dat is niet genoeg, net zo min als de cryptische verzekering dat de wapens nu zwijgen, en dit ook blijven doen zolang de politieke wil tot volledige vrede aanwezig is.

Wat het Ira zou kunnen en móeten doen, is het inleveren van een deel van de voorraad Semtex, het explosief waarmee het gros van de terreuraanslagen gedurende de dertig jaar durende troubles zijn gepleegd. Want kan het Ira wellicht met enig recht claimen vuurwapens nodig te hebben ter eventuele verdediging van republikeins-katholieke woongemeenschappen, Semtex is puur offensief, een goedje dat louter dient om mens en materie op te blazen.

'Geen kogel, geen gram', heet het in extreem-republikeinse kring. Maar kogels kun je laten wegroesten, Semtex niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden