Nooit zekerheid over kunstgras

gezondheid | Nieuwe onzekerheid na een tv-uitzending, toch blijven de risico's wetenschappelijk gezien verwaarloosbaar.

De onrust over risico's van rubbergranulaat op voetbalvelden kreeg deze week nieuwe voeding door een televisie-uitzending over het onderwerp. In het wetenschappelijk debat over het onderwerp is echter weinig veranderd: voor zover bekend zijn de gezondheidsrisico's van voetballen op kunstgras verwaarloosbaar.

Helemaal zeker is dat dus niet? Nee, want zekerheid is een zeldzaamheid in de toxicologie. Wie begint aan een opleiding in deze giftigheidsleer, krijgt op zijn eerste college de oude wijsheid van Paracelsus: alle stoffen zijn gif, hun giftigheid hangt enkel af van de dosis. Je kunt de risico's van stoffen op allerlei manieren onderzoeken, maar je zult nooit uitkomen op een risico van nul, noch op een zekerheid van honderd procent.

Ook in de conclusies die het RIVM vorige maand trok, zitten onzekerheden. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu was door het kabinet gevraagd een oordeel te vellen over de risico's van voetballen op kunstgras. Het rubbergranulaat dat op die velden wordt gestrooid, laat niet alleen zichtbare sporen achter op het lichaam van spelers, maar, zo was de angst, mogelijk ook op hun gezondheid.

Om na te gaan of er enige grond was voor die angst, analyseerde het RIVM rubberkorrels van honderd voetbalvelden, en ging na welke bestanddelen in het lichaam terecht zouden kunnen komen, door de huid, door de luchtwegen en door inslikken.

In rubbergranulaat zitten vele stoffen, ook potentieel gevaarlijke. De belangrijkste zijn zogenoemde polycyclische koolwaterstoffen (PAK's), maar ook metalen en weekmakers komen in de rubberkorrels voor. Vooral de PAK's hebben aanleiding gegeven tot zorg, omdat die kanker kunnen veroorzaken. Er is, niet alleen in Nederland, maar ook elders, het vermoeden gerezen dat blootstelling aan PAK's op het voetbalveld leukemie zou veroorzaken.

Je ziet in de statistieken geen toename van leukemie bij jonge sporters sinds de introductie van kunstgras, concludeerden de gezondheidsautoriteiten van de Amerikaanse staat Washington. In Nederland zie je dat evenmin: leukemie bij jonge mensen is wel groeiende de laatste decennia, maar in de statistieken is er geen zichtbare stijging sinds de komst van kunstgras.

Daarmee is niet alles gezegd, want het kan heel lang duren voor in de statistieken een verband zichtbaar wordt tussen risico en ziekte. Bovendien geldt voor PAK's dat je ze overal tegenkomt, in je huis, in je eten en zodra je een voet buiten de deur zet. Het effect van alleen dat rubbergranulaat moet enorm zijn, wil je dat meteen in de ziektestatistieken terugzien.

Om daarop niet te wachten, wordt in het lab gekeken hoeveel van de schadelijke stoffen zouden kúnnen vrijkomen uit de rubberkorrels, en hoe intensief de blootstelling van jonge voetballers daaraan kan zijn. Laboratoriumproeven en blootstellingsscenario's leverden bij het RIVM de conclusie op dat het risico van voetballen op kunstgras klein is, verwaarloosbaar klein.

In de uitzending van actualiteitenrubriek 'Zembla' deze week, kwamen onderzoekers van de Vrije Universiteit in Amsterdam aan het woord, die de toxiciteit van rubbergranulaat hadden getest op zebravisjes. Die zijn een veel gebruikte modelsoort voor toxische effecten op andere diersoorten, waaronder de mens. En het rubbergranulaat bleek een vernietigende werking te hebben op hun embryo's. De onderzoekers hadden wel een extract uit het rubber geperst, op een manier die op geen voetbalveld voorkomt.

Een tweede wapenfeit in de tv-uitzending, kwam van Martin van den Berg, hoogleraar toxicologie aan de Universiteit Utrecht. Van Berg vindt dat het RIVM in zijn rapport te weinig rekening heeft gehouden met de gevoeligheid van jonge kinderen voor de schadelijke stoffen in rubberkorrels.

De Utrechtse hoogleraar is lid van de begeleidingscommissie van het RIVM-onderzoek. Zijn punt is daar ook besproken, blijkt uit de openbare verslagen van die commisse. De rest van de commissie vond dat de standaardbeoordeling moest worden gevolgd, met vermelding van die onzekerheid door verschil in gevoeligheid.

Het RIVM-rapport nam vorige maand de onrust op de voetbalvelden niet helemaal weg. Na de jongste uitzending van Zembla kan die zorg weer toenemen, maar nieuwe feiten liggen daar niet aan ten grondslag.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden