Nooit meer piekeren

Gaat mijn hele familie neerstorten tijdens die vliegreis? Mogen mijn collega’s mij? Er wordt veel gepiekerd. Maar je kunt ervan afkomen.

’Piekeren is nutteloos en haalt onze eigenwaarde onderuit’. Er gaat een wat schuldbewuste zucht door het kleine Amsterdamse theaterzaaltje op de vroege vrijdagmorgen. Ruim veertig notoire piekeraars zijn op een ’piekerworkshop’ afgekomen. In een dag worden verschillende methodes gepresenteerd om van het piekeren af te komen of op zijn minst te verminderen. Want de voornamelijk vrouwelijke deelnemers hebben er flink last van.

Zo ligt de 25-jarige Esmeralda bijna iedere nacht een paar uur wakker om te bedenken wat ze de volgende dag allemaal op haar werk moet doen. Een andere deelneemster is bang dat haar hele familie zal neerstorten tijdens een vliegreis. Ze kan de gedachte niet meer loslaten en denkt dat ze juist door dit te denken het noodlot dichterbij haalt. Weer een ander piekert altijd maar of haar collega’s haar wel zien zitten. Ze slaapt slecht en schaamt zich er ook voor. „Het is gewoon stom al dat gepieker, maar zie er maar eens van af te komen.’’

’s Middags laat arbeidsfysiotherapeut en vermoeidheidsconsultant Jip Driehuizen zien dat al dat gepieker wel meer is dan ’gewoon stom’. Het is schadelijk. Oeverloze piekersessies zijn enorm vermoeiend, leveren veel stress op en dat is slecht voor de gezondheid. Driehuizen laat de piekeraars een ballon opblazen. Daarna moeten ze erop gaan zitten en voelen wat spanning met het lichaam doet. Dan klemt Driehuizen een hartmetertje op de vinger van een deelneemster en sluit dat aan op de computer waar een speciaal programma op draait. Drie balkjes worden zichtbaar, een voor de gestreste hartslag, een van de wat rustiger hartslag en de derde balk geeft aan in hoeverre het lichaam in staat is weer te herstellen.

De uitkomst ligt voor de hand: hoge stress, weinig rust en van herstel is al helemaal geen sprake. Maar dan komt de ontspanning en zie, met de ogen dicht luisterend naar Jips rustige stem die je meeneemt naar een prettig boslandschap blijkt het hart zich wel snel te kunnen herstellen.

Driehuizen vertelt dat stress de dynamiek van het hartritme beïnvloedt, de hartcoherentie. Het gaat erom dat de pauze tussen twee opeenvolgende hartslagen in overeenstemming is met wat we doen en voelen. De theorie en bijbehorend computerprogramma zijn ontwikkeld door het Amerikaanse instituut Hearthmath. De hartcoherentie is, volgens het instituut, een indicatie van stress en gezondheid. Het wordt al gebruikt door topsporters om te voorkomen dat ze te hard trainen. „Want lichamelijke of geestelijke stress maakt eigenlijk niet zo veel verschil. Het is allebei slecht voor een mens’’, aldus Driehuizen.

Psychologe Carien Karsten organiseert sinds kort deze piekerworkshops, waarin vooral veel informatie wordt gegeven over methoden om van piekeren af te komen. Ook zij vindt dat de fysieke gevolgen van gepieker niet moeten worden onderschat. Geschat wordt dat in Nederland zo’n 350.000 mensen er flink last van hebben. Volgens Karsten wordt piekeren mede veroorzaakt door een ontregeling van de hormoonspiegel. Onder invloed van stress maakt het lichaam adrenaline aan. Daarna wordt cortisol geproduceerd en bij langdurige stress blijft het lichaam te lang cortisol aanmaken met als bijwerkingen slapeloosheid, onrust, gepieker. Maar, willen de deelnemers dus weten: hoe kom je er weer vanaf?

De meest gebruikte methode om piekeren en irrationele gedachten aan te pakken komt van de onlangs overleden Amerikaanse psycholoog Albert Ellis, de RET, de rationeel-emotieve gedragstherapie. Hierbij wordt de piekergedachte kritisch onder de loep genomen. Bijvoorbeeld: mijn familie zal neerstorten. Dan wordt gekeken of het waar is en de gedachten vervangen kunnen worden door een rationele kijk op de zaak. Dat moet wel langdurig worden geoefend, wil het succes hebben. Veel piekeraars bij de workshop kennen RET inmiddels ook wel. Huisartsen en psychologen gebruiken het vaak om hun patiënten een reëlere, meer nuchtere kijk op het leven te geven.

Op Karstens workshop wordt nog een andere methode aangeboden, ’rationale’. Ook hierbij moet de piekeraar zich telkens afvragen of de gedachte – bijvoorbeeld ’ik zal morgen een modderfiguur slaan tijdens die presentatie op mijn werk’ – kritisch onder de loep nemen. Want hoe groot is die kans nou eigenlijk?

De oeverloze, energievretende piekersessies moeten doorbroken worden en daarvoor heeft gastspreker filosoof en gelukstrainer Gerard Smit een schema klaarliggen. Het is een programma dat gebruikt wordt om kritisch te leren denken en te argumenteren zonder in herhalingen te vallen. Dat laatste is belangrijk voor de piekeraars, want die zijn vaak meester in het herhalen van zinloze argumenten. Bij rationale moet uitgeschreven worden wat de grondgedachte is en wat die bewering ondersteunt en wat er tegen pleit.

„Mensen proberen vaak hun gepieker weg te drukken’’ aldus de psychologen die de workshop begeleiden, „maar dat werkt niet goed. Het komt altijd weer boven drijven. Je kunt vaak maar beter de discussie aangaan met jezelf. Het is wel hard werken, maar dat is het afleren van een gewoonte altijd.

Opschrijven van de piekergedachte helpt al omdat dan vaak direct duidelijk wordt dat mensen volgens een bepaald patroon piekeren, bijvoorbeeld vanuit de grondgedachte ’ik doe het toch nooit goed genoeg’, of ’mijn chef maakt het mij onmogelijk goed te functioneren’, of ’had ik dat maar niet ’gezegd’. Als je het in zo’n schema invoert, wordt duidelijk dat het gewoon onzin is en dat je heel selectief naar jezelf en je omgeving kijkt vanuit die gedachte. Maar het blijft hard werken. Je moet gewoon kijken welke methode het best bij je past.’’

Hoop is er wel. Piekeren is een van de psychische klachten met een goede prognose. De zaal is inmiddels driftig aan het schrijven geslagen en lijkt plezier te krijgen in het uitwerken van schema’s vol irrationele gedachten. Onderling worden ook tips tegen piekeren uitgewisseld en voor een betere nachtrust. Warme melk, een speciaal piekeruurtje instellen, mediteren, het wordt allemaal besproken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden