'Nooit meer het effect van die eerste flash'

Betelnoten, waterpijp, khat, cocabladeren: een gecontroleerd gebruik van genotmiddelen hoeft geen probleem te zijn. Degene die - voor de oorlog - de sleutel van de opiatenkast in handen had, functioneerde meestal heel redelijk, net als velen die zich behielpen met de meer plebejische alcohol. En wat werd er nou helemaal 'gebruikt' in Nederland - afgezien van een enkele illegale stokerij van wat steviger spul? Het werd pas wat met de komst van de heroïne. Maus, Jacqie en Michel weten er alles van. Van het spul en van het ritueel: 'Uitkoken, spiegeltje, uitspreiden en dan pas genieten.'

Als we afspreken dat alcohol, tabak, slaap- en kalmeringsmiddelen niet meetellen, kun je eigenlijk pas sinds de jaren vijftig spreken van een beetje druggebruik. Marihuana en lsd als exponenten van flower-power, een tegencultuur ('weet je wel'), ludiek en alternatief. Koos Zwart las voor de radio de prijzen van de 'nederwiet' voor en joeg menig gezeten burger op stang. Maar ontwrichtend was het niet echt. De overlast ontstond pas toen - begin jaren zeventig - de heroïne op de markt kwam en de junks schooierend, jattend en opgejaagd op straat rondhingen of in het portiek lagen. Vijfentwintig jaar verder heeft ook Nederland zijn georganiseerde criminaliteit rondom de handel in drugs, melden zich jaarlijks ongeveer 35 000 verslaafden aan voor hulp en zijn - zelfs op het betrekkelijk onschuldige gebied van de hasjcultuur - de geesten der autoriteiten nog immer verdeeld: waar burgemeesters pleiten voor vrije hasjteelt, slaan hun politiechefs alarm omdat er nu ook al geblowd wordt op de basisschool.

Maus (30), Jacqie (39) en Michel (28) gebruiken respectievelijk veertien, drieëntwintig en nog eens veertien jaar. Nieuwsgierigheid, eenzaamheid, verkeerde vrienden en de peukjes van vaders zestiger-jaren-stickies in de asbak. Maus zat als jonge jongen wel eens te kijken naar de taferelen op Rotterdam CS: ,,Dan kwam er eentje doodziek voorbij en dan zag ik hem een kwartier later vrolijk voorbijhuppelen. Dat wilde ik ook wel eens meemaken.'' Het bleek onbeschrijfelijk. Die eerste keer vergeten ze nooit meer. ,,Alle vakjes in je hoofd gaan open, je krijgt de meest waanzinnige ideeën, je staat zwaar op scherp.'' Maar de keerzijde was er ook al meteen. Michel lag de eerste drie jaar de hele dag te kotsen en er kwamen andere klachten. ,,Heel lang heb ik niet geweten wat ik mankeerde. Tot ik van iemand anders hoorde: ik heb pijn in mijn rug, pijn in mijn nek, kippenvel. Toen dacht ik: hé, dat heb ik ook. Ik ben dus ziek van de heroïne. Je denkt dat je reumatiek hebt, of kanker.''

Maar heroïne is kinderspel vergeleken bij cocaïne, dat is duidelijk. ,,Coke is veel gevaarlijker dan heroïne. Heroïne verzadigt, coke nooit. Je blijft jagen. Elke dag weer jaag je je eerste flash na. Steeds meer spul op die pijp tot je zúlke grote kijkers krijgt. Tevergeefs: je bereikt nooit meer het effect van die eerste.'' Door dat jagen kost coke handenvol geld. Tegelijkertijd is het door de hypermoderne alarmsystemen waarmee bedrijven zich tegenwoordig beveiligen veel moeilijker geworden om via ouderwetse diefstal genoeg geld te scoren. In hun hoogtijdagen gingen er honderden guldens per dag om. Jacqie ging met 'de jongens' op inbrekerspad, Michel en Maus scoorden hun geld in eigen beheer. Maus heeft er nachtmerries van gehad. ,,Ik schoot midden in de nacht recht overeind. Dan hoorde ik de man die ik met een pistool had bedreigd, weer roepen: ik wil niet dood, ik wil niet dood!'' Sindsdien breekt hij alleen nog maar in als er niemand aanwezig is.

Het is een leven dat je niet ongestraft leidt. Alledrie kijken ze terug op (een aantal keren) gevangenisstraf en een spoor van verstoorde relaties, behalve Jacqie, die al vijftien jaar dezelfde vriend heeft, maar dat is dan ook uniek in dit wereldje. Maus mag van zijn ex zijn twee kinderen niet meer zien en toen Jacqie's moeder - na achttien jaar - ontdekte dat haar dochter verslaafd was, heeft ze Jacqie's toen vierjarig dochtertje bij haar laten weghalen. ,,Dat kind is nooit iets tekortgekomen. Hoe ziek ik ook was, er werd eerst eten gehaald.''

Natuurlijk hebben ze geprobeerd af te kicken. Maus heeft hele stukken Pieterpad gelopen en is wel eens anderhalf jaar achtereen clean geweest. ,,Lichamelijk afkicken stelt niks voor, de periode van detoxificatie is heel overzichtelijk: je gaat naar een kliniek of een maand wandelen met zware bepakking. Maar de periode daarna is voor ieder zo verschillend. Dan valt er voor de hulpverlening weinig meer te scoren, maar juist dan moeten ze proberen je vast te houden, iets constructiefs bedenken en daar beginnen ze niet aan.'' En dus sta je weer op straat, zonder onderdak, zonder werk en het arbeidsbureau bemiddelt geen (ex)-verslaafden. ,,Dan heb je zo'n afkickperiode achter de rug. Knok, knok. En dan komt de dag dat je wakker wordt met de gedachte: waar de fuck doe ik het allemaal voor? Dat is de dag dat je weer gaat gebruiken.''

Het is het particuliere initiatief van de Rotterdamse Nora Storm dat hen een eind op weg heeft geholpen. Via Topscore, Nora's uitzendbureau voor verslaafden, werken ze voor hun geld en voor hun dagelijkse porties. Dat regelmatige leven scheelt een slok op een borrel: je verdient wat en je gaat vanzelf minder gebruiken.

De Nederlandse overheid voert een tweesporenbeleid: harde aanpak van productie en handel en decriminaliseren van de gebruiker.

Maar Maus, Michel en Jacqie hebben geen hoge pet op van de officiële hulpverlening: te veel diploma's en te weinig ervaring. ,,Soms zit er zo'n grietje achter een bureau en dan denk ik: toen jij nog aan mammies hand op de camping liep, heb ik mijn levenservaring opgedaan. Het is misschien niet de goeie levenservaring, maar wel de mijne.''

Zou het vrijgeven van drugs zoden aan de dijk zetten? Maus, genuanceerd: ,,Er zijn veel mensen die binnenshuis gebruiken en verder gewoon functioneren. Niemand ziet het aan ze: ze eten goed, ze hebben werk, kinderen. Maar als je al in de puberteit begonnen bent, is het moeilijk om nog een nieuw leven op te bouwen, omdat je eigenlijk nooit een ander leven hebt gekend. Nu, op m'n dertigste, ontdek ik dat ik kijk- en luistergeld moet betalen en mijn post moet openmaken. En het is nooit leuke post.'' Michel gelooft niet in vrijgeven: ,,Er zijn te veel mensen die nooit met coke zullen kunnen omgaan, het probleem is pas echt opgelost als het spul er niet meer is. Maar er draaien teveel economieën op.''

Over zijn eigen toekomst is hij niet pessimistisch: ,,Dit is mijn leven, hoewel ik misschien sommige dingen wel anders had willen zien. Maar met een beetje begeleiding kan ik als gebruiker best een normaal leven leiden.''

Maus is somberder: ,,Ik zou het liefst voorgoed clean worden. Ik betaal nu de tol voor jaren feesten: mijn lichaam is half verrot, ik heb mijn opleiding niet afgemaakt, ik zie mijn twee kinderen niet meer en ik moet mijn hele toekomst nog opbouwen. Ik denk wel eens: als ik nu onder een auto kom, heb ik een gers leven gehad. Maar ik moet nog zo lang.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden