Nooit klaar met Bach

interview | De Franse pianist Pierre-Laurent Aimard speelt zijn hele leven al Bach. Maar pas na zijn vijftigste durfde hij zich te wagen aan 'Das wohltemperierte Klavier'.

Klassiek

Pierre-Laurent Aimard

Bach Das wohltemperierte Klavier I (DG)

Voornamelijk hedendaags werk van componisten als Messiaen, Ligeti en Benjamin siert zijn discografie, naast wat Liszt, Mozart en een Bachmonument: 'Die Kunst der Fuge' - pas na zijn vijftigste achtte Pierre-Laurent Aimard (1957) de tijd rijp om zijn ideeën over Bach naar buiten te brengen.

Net uit: Boek I, de eerste 24 preludes en fuga's van 'Das wohltemperierte Klavier'. Zijn drukke leven bood Aimard niet eerder de gelegenheid om Bachs muziek op de best mogelijke manier voor te bereiden. Een musicus moet het allemaal laten horen: introspectie, virtuositeit, verleidelijke noten, entertainment, dramatiek.

"Ik moest er wat ouder en wijzer voor zijn om de rijkdom van deze muziek te bevatten en fris en temperamentvol over het voetlicht te kunnen brengen", zegt Aimard. "En dan nog, Bach is zo complex."

Het laatste klinkt een beetje vreemd uit de mond van de Fransman, die zich dagelijks buigt over onleesbare hedendaagse partituren.

"Ja, maar soms is een stuk complex en toch makkelijk te begrijpen. Bach maakte een synthese van zijn tijd, verwerkte het verleden in zijn stukken, maar hij was ook een soort profeet, keek met zijn muziek in de toekomst. Zijn werk is extreem gecompliceerd. Dit is geen muziek van nu, dus je moet uitvinden hoe je iets speelt, op welk instrument en hoe je dat afstemt, welke regels je toepast, hoe je interpreteert, enzovoort. Dat kost tijd."

En die tijd nam Aimard. Tijdens een sabbatical van ruim zes maanden aan het Wissenschaftskolleg in Berlijn, waar hij sinds vier jaar woont, dompelde hij zich onder in 'Das wohltemperierte Klavier'. Hij leefde met de muziek en had tijd om erover na te denken. Van zijn opname van 'Die Kunst der Fuge' had hij een boel geleerd.

Samen met zijn pianotechnicus heeft hij destijds uit en te na onderzocht welke klankkleuren je op welke manier kunt bewerkstelligen, en dat hielp voor de volgende Bachopname, waarvoor de heren opnieuw een vleugel in gereedheid brachten.

"Een van de problemen vormt het instrumentarium van nu. De esthetiek van de moderne concertvleugel die ik doorgaans bespeel, heeft niets te maken met Bach en zijn tijd. De vleugel van nu is gebouwd voor romantisch en postromantisch repertoire en voor concerten in grote zalen. Als je Bach op een dergelijk instrument speelt, moet je op zoek naar het juiste geluid. Het gaat er niet om de klank van vroeger te imiteren, maar om de structuren, de frases, de harmonieën op de juiste manier uit te laten komen. Daarbij ben ik niet dogmatisch en hanteer ik geen absolute regels."

Aimard ontdekte zelf hoe hij Bach wilde spelen, hij is er niet in opgeleid. Zijn interpretatie groeide met de kennis en ervaring die hij opdeed als mens en als pianist. Tot de grote Bachinterpreten van vandaag behoren voor hem Nikolaus Harnoncourt, John Eliot Gardiner en Philippe Herreweghe. "Deze muziek is zo compleet in gevoel, in denken, in techniek; alles komt samen. In iedere prelude en iedere fuga werd ik verrast door de ongekende verscheidenheid in inspiratie en techniek bij Bach. Stukje bij beetje ontdek je referenties en bronnen en raak je beter geïnformeerd - maar nooit genoeg, helaas. Natuurlijk speel ik 'Das wohltemperierte Klavier' al langer, als tiener al, maar ik heb nooit gevoeld dat ik klaar was voor een opname. Daarvoor is de muziek te indrukwekkend. En ik ben snel geïntimideerd, ook door de geschiedenis van de grote uitvoerders."

Wat voor musicus is iemand die zich comfortabel voelt met Ligeti, en ook met Bach?

"Ik voel me nooit echt comfortabel met Bach. Met Ligeti heb ik twintig jaar samengewerkt, dat is een voorrecht, ik weet dat ik er niet naast zit als ik zijn muziek speel. Met Bach weet ik dat nooit. Bij Bach voel je je klein en beperkt, maar je doet zo goed mogelijk je best. Het intensief bezig zijn met 'Das wohltemperierte Klavier' is een van de mooiste ervaringen in mijn leven geweest. Deze muziek voedt je enorm. Eerlijk gezegd heb ik in de afgelopen Bachperiode beter geleefd, niet alleen vanwege het ontbreken van concerten en de bijbehorende stress, maar ook omdat ik met de muziek kon ademen. Ik wilde dit per se doen, en het heeft mijn leven verrijkt."

Op 25 september speelt Pierre-Laurent Aimard samen met celliste Valérie Aimard en violist Diego Tosi muziek van Elliott Carter in het Muziekgebouw aan 't IJ. Info: muziekgebouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden