Nooit ergens om gevraagd

De paniek is groot onder de mensen die zijn aangewezen op thuiszorg. Per 1 januari is het uurtarief voor de eigen bijdrage verhoogd van 4,60 naar 11,80 euro. Duizenden mensen hebben volgens de Landelijke Vereniging voor Thuiszorg (LVT) hun thuishulp opgezegd. Of dat voor iedereen echt nodig was valt nog te bezien. Minima betalen nooit meer dan 16 euro per vier weken (was: acht), hogere inkomens nooit meer dan 528 euro (minimaal een verdubbeling). Drie huishoudens waren bereid Trouw een inkijkje te gunnen in de gevolgen voor hun leven. Twee daarvan hebben de thuishulp inmiddels opgezegd. Eén wacht eerst de rekening af.

Ik wil geen meelij wekken

Mevrouw De Boer (53) wil niet met haar echte naam in de krant. De reacties zijn zo al negatief genoeg. Ze heeft die thuiszorg immers niet echt nodig. Waarom zou ze anders opzeggen? Het kostte haar moeite om hulp te accepteren. ,,Wat een gezeur, dacht ik altijd, zo oud ben ik niet. De reumatoloog zei: u bent er aan toe, het is tijd dat u dat accepteert. Nou, dan heb je eindelijk hulp en dan krijg je zoiets.''

Hoewel de hulp van de thuiszorg nog maar vijf keer was langsgeweest in haar Groningse flatje, mist ze hem nu al. ,,'t Was wennen, maar verhip, dan is zomaar je huis schoon!'' De Boer heeft zware reuma. Haar boek leunt op schuimblokken, ze heeft beugels in de wc, een verhoogde pot en aangepaste kranen. Ramen lappen, stofzuigen, doekjes uitwringen, strijken. Het gaat allemaal niet. Aan de vogelkooi met de talloze laatjes hoeft ze niet eens te beginnen. Haar man, die met een zwakke rug kampt, doet wat hij kan. Maar ondanks doktersadvies gaat ze op een dag met minder pijn aan de slag. ,,Ik wil een beetje zelfstandigheid houden. Dan pak ik even een doek om een raam af te nemen en dan denkt een voorbijganger natuurlijk: zo, en die moet thuiszorg? Als de dag erop zit ik in de lappenmand. Maar ik laat niets merken. Ik wil geen meelij wekken, al val ik van de ene verkramping in de andere. De dokter zegt dat ik nu mijn gewrichten nog kan sparen en van een goede dag moet genieten. Energie opdoen, plezier in het bestaan hebben en ontspanningsoefeningen doen. Dus nee, dit is geen luxe. Ik heb thuiszorg op aanbeveling van de reumatoloog en de fysiotherapeut. Een adviescommissie neemt heel je medisch rapport door om te zien of je in aanmerking komt.''

Toen ze op de radio hoorde dat de thuiszorg duurder zou worden, heeft ze meteen het Centraal Administratie Kantoor (CAK) gebeld. De eigen bijdrage verschilt per inkomen, maar net als De Boer schrokken veel cliënten van de 11,80 euro per uur waarover het CAK in een brief repte. Om geen risico te nemen, zegde ze meteen op. ,,Ik wilde mijn jaaropgave sturen voor een berekening, maar die konden ze niet maken. Ik kon het zelf op internet uitrekenen, kreeg ik te horen. Ik heb niet eens een computer. De rekening over 2003 moet ik nog krijgen, zes euro per keer zou dat zijn, eens in de 14 dagen. Het CAK zei: ga voor 2004 uit van 11, 80 euro per uur. Drie keer 11, 80! De hulp is me een lief ding waard, maar dat kan ik niet hebben.''

Of het nu medicijnen zijn, de therapeut of orthopedische schoenen, overal betaalt ze een eigen bijdrage voor. Daar komen de kosten voor bijzondere matrassen, kussens en stoelen nog bij. ,,Dat wordt allemaal duurder. Wij gaan nooit met vakantie, of op stap. Zonder auto voel ik me helemaal opgesloten. Waar moet ik dan verder op bezuinigen? De kachel staat al laag. Ik hoor altijd: mens, zet die kachel toch omhoog, warmte is goed voor je!''

,,Ik ga dit missen. Dadelijk ben ik terug bij af. Vette kasten. Ik hoop dat de reuma niet verergert.'' Ze toont haar handen, met dikke bobbels van de ontstekingen. ,,Stel dat ik de kleine klussen niet meer kan. Moet ik dan mijn dochter vragen: 'zeg, nu je er toch bent...'?'' Ze heeft de borduurclub opgezegd. Het orgel staat reeds vijf jaar werkloos in de hoek. ,,Ach, je hoopt altijd op betere tijden hè. Er is al zoveel dat ik moet laten.'' En nu? ,,Voor acht euro heb je een hulp, hoorde ik. Ja, zwart zeker. Dat doe ik niet, dat soort praktijken. Ik zal op mijn goede dagen zelf aan de slag moeten.''

***

En dan heb je een christelijke regering

Vier kinderen hebben mevrouw Pol en haar man. Twee ervan lopen met gedragsproblemen bij de kinderpsychiater. Die raadde Pol daarom aan hulp te nemen, zodat ze zich meer op de kinderen kon richten. Vier jaar lang werd ze bijgestaan door Liesbeth. Eerst vijf dagdelen per week, later drie en sinds kort nog maar een. Op de woensdagmiddag, als alle kinderen thuis zijn. In de vakanties kreeg Pol extra ondersteuning. Ze bouwde de hulp af nu de jongste van viereneenhalf net naar school is en ze meer zelf wilde gaan doen. ,,Ik ben echt aan het bijtanken van de afgelopen jaren. Maar het is nog steeds pittig hoor.'' Dat ene dagdeel ondersteuning op woensdag is onmisbaar. Twee kinderen hebben psychiatrische begeleiding, er zijn slaapproblemen en drie hebben een allergie en luchtwegproblemen. ,,Ja, het ligt vrij complex hier. Dat zie je niet aan de buitenkant, de gebroken nachten. Maar ik lig soms om acht uur al op bed, ik sta doodmoe op en dan moet de dag nog beginnen.'' Maar een paar uur schoonmaken lukt toch wel? ,,Door die allergieën is 'dat beetje schoonmaken' pure noodzaak. Daarom kreeg ik hulp.''

De stap om hulp te vragen is groot, zegt Pol. ,, Je probeert het eerst zelf.'' Maar toen de kinderpsychiater zei dat het gezin bij hulp zeer gebaat was, stemde ze toe. ,,We hebben het eerst in de familie geprobeerd, met mantelzorg. Dat is niet gelukt. Mensen zijn raar hoor. Juist als je zoveel mogelijk zelf doet, begrijpen buitenstaanders niet dat je hulp nodig hebt. Zo'n jonge vrouw, die moet dat toch zelf kunnen! Onzin. Als dit vorig jaar was gebeurd, dan was ik afgebrand. Dat kunnen de gevolgen zijn. Mensen houden even vol omdat ze moeten, maar knappen op een zeker moment af. En dan hebben ze zorg nodig die de overheid pas écht geld kost.''

Sinds vorig jaar zomer, toen het aantal bezoeken tot twee en later tot één per week afnam, betaalde Pol 16 euro per maand. Na de 'plastische brief' van het CAK sloeg de schrik haar om het hart. Ze berekende met de tabellen van het CAK in 2004 voor dezelfde service 128,65 euro kwijt te zijn. Ze belde meteen Christelijke Thuiszorg op, haar zorgleverancier. De leiding reageerde geschokt. Klopt dat bedrag wel? Maar het CAK becijferde exact hetzelfde. ,,Dat is geen eigen bijdrage meer, dat is gewoon loon voor vier uur werk.'' Het nieuwe bedrag is tien procent van hun netto inkomen. Daar hoefde ze niet eens over na te denken: dat kan gewoon niet. Pol zegde terstond op. ,,We hikken maanden lang aan tegen de veertig euro die muziekles voor de twee oudsten kost. Na veel wikken en wegen doen we dat maar. Je wilt toch dat ze zich kunnen ontplooien. Daarom zitten de kinderen ook op zwemles. Maar we hebben nu soms al moeite de maand rond te breien. Ik vind het hard hoor. En dan heb je een christelijke regering. En dan ben ik goed ter been. Het is gewoon niet rechtvaardig.''

Bovendien is het sneu voor de hulp, die zoveel in het gezin meemaakte en een goede band had met de kinderen. ,,Het was niet leuk om haar meteen na kerst te vertellen dat ze niet weer hoefde komen. Onze jongste weet niet beter dan dat Liesbeth elke week komt. En dat om die domme centen.''

En nu? ,,Poetsen'', lacht ze. ,,We zullen wel moeten. Ik moet maar proberen de kinderen af en toe tegelijkertijd op een middag bij vriendjes te laten spelen. Tijdens het stofzuigen kwam de oudste van negen met een dweil naar me toe: mama, ik ga wel dweilen. Ach, we redden het wel.''

***

Wat als pa meer hulp nodig krijgt?

,,Door die nieuwe eigen bijdragen voor de thuiszorg word ik niet gesloopt hoor'', zegt W. Dolman. ,,Ik heb jullie benaderd uit solidariteit met de mensen die het geld echt niet hebben. De Kamer neemt die maatregelen met de meest goeie bedoelingen, maar langzaam wordt alles je afgenomen en ze weten niet hoe het echt voor ons is. Iedereen weet hoe de prijzen zijn gestegen sinds de invoering van de euro. Nu lees ik ook nog dat de zalmsnip wordt gekort. Dat geld komt de armoedebestrijding ten goede, zeggen ze. Ik moet het nog zien.''

Hij is 80 en woont sinds zijn vrouw in 2001 overleed in Amsterdam alleen. Hij krijgt twee uur per week thuiszorg. Eén dag per week helpt zijn dochter.

Zij legt de verontwaardiging van haar vader verder uit: ,,Hij krijgt het gevoel dat hij op zijn leeftijd gepakt wordt. Hij heeft zijn hele leven hard gewerkt en zuinig gedaan, na de oorlog alles helpen opbouwen, en nu ziet hij hoe alles minder waarde krijgt. Daar is hij kwaad om. Mijn ouders zijn altijd selfsupporting geweest. Ze hebben nooit ergens om gevraagd. Maar ik heb gezegd: nou ga je krijgen wat je nodig hebt. Sindsdien heeft hij een rolstoel en een rollator.''

Dolman komt uit een gereformeerd nest, een ARP-milieu. ,,Ik heb tijdens de oorlog de illegale Trouw nog rondgebracht. We gingen met zes vrienden de oorlog in. Drie zijn er gefusilleerd''. Na de oorlog was hij actief in de kerk en in het gereformeerde verenigingsleven.

Dolman werkte bij de boekhouding van de Stichting '40-'45. Samen met zijn vrouw runde hij ook een boekhandel. Daarna had hij tot zijn pensioen een baan bij het Sociaal Fonds Bouwnijverheid. Hij heeft nu een pensioen van 557 euro per maand. Daar komt nog een pensioentje van zijn overleden vrouw bij van 200 euro. Dit alles bovenop de AOW-uitkering van 800 euro per maand.

De dochter heeft na het overlijden van haar moeder één dag per week vrij genomen om voor haar vader te kunnen zorgen. Het gaat dan vooral om hulp in de huishouding en boodschappen doen, dingen die haar vader door zijn constante benauwdheid en beperkte mobiliteit zelf niet meer kan. Met de twee uur thuiszorg per week redden ze het goed en kan Dolman voorlopig thuis blijven wonen. Maar hij maakt zich wel zorgen over de toekomst: ,,Ik ben aan het uitkijken naar een aanleunwoning hier in de buurt. Ik wil voorkomen dat ze me straks ergens weg stoppen waar toevallig plek voor me is, als ik het niet meer alleen red.''

Aan eigen bijdrage voor de thuiszorg was Dolman vorig jaar gemiddeld 40 euro per maand kwijt. Hoe dat in dit nieuwe jaar uitpakt weet hij nog niet. Een berekening van Trouw leert dat hij rekening moet houden met een verdubbeling. Dat zal hij voorlopig nog wel kunnen betalen, maar, zegt zijn dochter: ,,Als mijn vader die dag per week dat ik hier nu ben ook via de thuiszorg had moeten regelen had hij het nooit kunnen opbrengen. Ik weet niet wat we moeten doen als hij meer hulp nodig heeft. Ik kan niet nog een dag minder gaan werken, dan kan ik zelf mijn woning niet meer betalen.''

Dolman heeft zijn zelfstandigheid ook te danken aan zijn auto. Maar daaraan is hij maandelijks wel veel geld kwijt. ,,Ik bezuinig al veel. Ik ben jarenlang lid van de Trouw geweest, maar de benzine ging vóór de beste krant van Nederland. Twee jaar geleden heb ik het abonnement opgezegd. Sorry hoor. Nu krijg ik elke dag de Telegraaf van de buren, maar ja, dat zou ik zelf ook kunnen schrijven. Nu ik de tijd heb, wil ik ook goede artikelen lezen.''

Ondanks zijn kritiek staat Dolman wel achter het beleid van Balkenende.,,Hij weet nog een aantal dingen niet, maar hij doet het fantastisch. Hij had alleen een beetje meer naar zijn moeder moeten luisteren. Die zei al: vergeet de onderkant van de samenleving niet. Door de samenwerking met de VVD laten ze nu de armere kant van de samenleving schieten en dat moeten ze juist niet doen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden