Minaret

Noodsprong naar het christendom

null Beeld Wavebreak Media
Beeld Wavebreak Media

Baba Gur Baksh Masih verdient zijn heiligdom. De held beschermde zijn goeroe zo dapper dat hij, zelfs toen de vijand zijn hoofd eraf sloeg, bleef doorvechten. Op de plek waar hij ten slotte toch neerzeeg kreeg hij zijn 'mausoleum', in het dorp Maraka bij de Pakistaanse metropool Lahore.

De Pakistaanse antropoloog Haroon Khalid schreef er een artikel over voor de website scroll.in. Hij publiceert boeken over volksreligie in zijn land, die zich weinig aantrekt van grenzen tussen de officiële godsdiensten, hoe streng mannen Gods ze ook bewaken. Belangrijker dan spijkerharde godgeleerdheid vinden veel mensen de verering van een aansprekende heilige. Daarin kunnen ze hun gevoel kwijt.

Sommige mausolea zijn praaltempels. Het bouwsel in Maraka is een sober ommuurd hofje, zo'n tien bij tien meter, met in het midden het heilige graf. Er mist een dak. Wat niet ontbreekt is de aroma van hasj, volgens antropoloog Khalid alomtegenwoordig in oorden van volksdevotie.

Dode heiligen

Dode heiligen kunnen veel. Ze genezen zieken, vervullen wensen. Hun geest blijft soepel, ze kunnen zelfs van godsdienst veranderen, net als hun mausolea. Antropoloog Khalid noemt dat 'reïncarnatie' van heilige plaatsen. Dat gebouwtje in Maraka is een voorbeeld. De heilige blijkt een ander geloof te hebben omarmd en zijn naam te hebben aangepast. Dat gebeurde ruim vier eeuwen na zijn heldhaftige sneuvelen. Ook zijn mausoleum bekeerde zich. Een kruis pal boven de ingang is het bewijs.

Brak het licht ineens door in het dorp? De collectieve overgang naar het christendom was eerder een noodsprong. Na de aftocht van de koloniale Britten in 1947 viel 'Brits Indië' uiteen in het islamitische Pakistan en het overwegend hindoeïstische, maar toch pluriforme India. Hindoes vluchtten van Pakistan naar India en moslims deden het omgekeerde. Een miljoen mensen kwamen om. Er was nog een derde godsdienst bij het drama betrokken, het sikhgeloof. De stichter was goeroe Nanak, tijdgenoot van Luther. Hij probeerde sterke elementen van hindoeïsme en islam te combineren. Voor hem vocht de dorpsheilige van Maraka zich destijds dood. Die was dus ook sikh. Toen nog wel.

Islamitische moghulvorsten

Eeuwenlang leden de sikhs onder islamitische moghulvorsten. In 1947 kozen ze met de hindoes voor India. Maraka was van de sikhs. Grootgrondbezitters weken uit naar India maar lieten hun knechten als nutteloze ballast achter. Die laatsten waren van de verachte laagste kasten. In theorie verwerpt het sikhgeloof het hindoeïstische kastenstelsel, net zoals islam en christendom dat doen. Maar het kastenstelsel is te sterk verankerd in de cultuur, verkapt leeft het ook voort bij moslims, christenen en sikhs. Mazhab-sikhs, zo noemen sikhs hun 'onaanraakbaren'.

De sloebers van Maraka trokken niet op eigen gelegenheid naar India. Maar in Pakistan sikh blijven, zonder de bescherming van hun machtige meesters, was evenmin aantrekkelijk. Ze kozen daarom voor een godsdienst die in het conflict neutraal was gebleven, het christendom. De mannen verwijderden hun sikh-attributen: tulbanden en baarden. De heilige kreeg de toevoeging Masih, messias. Maar bij zijn omgedoopte graf met kruis, blijven blowende mannen vertellen hoe zijn onthalsde romp sikh-goeroe Nanak verdedigde.

Khalid weet niet of de spreuken van hun amuletten uit de Bijbel, de Koran of het boek van de sikhs komen. Kerst en Pasen vieren ze ook. Maar hun grootste feest is nog altijd de geboortedag van de heilige. Ook bleef de cannabis.

In de column 'Minaret' deelt arabist Eildert Mulder wekelijks zijn bespiegelingen over de islamitische wereld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden