Reportage

Nood breekt traditie: Koerdische vrouwen gaan aan het werk

Roza Abbas (rechts) met haar collega's. Abbas werkt om haar studie te kunnen betalen. Beeld Judit Neurink

In de Koerdische Autonome Regio van Irak zoeken steeds meer vrouwen werk. Normaal is dat omstreden, maar vanwege de recessie verdienen hun vaders en echtgenoten te weinig.

Een autowasstraat die klanten binnenhaalt met een foto van de eigenaresse. Vrouwen die achter de toonbank staan in het mannenbolwerk van de markt. Het is een opvallende ontwikkeling in de Koerdische regio van Irak, waar het aandeel van vrouwen op de werkvloer traditioneel laag is. 

In de conservatieve samenleving houden mannen hen liever thuis, maar door de strijd tegen IS en de ruzie tussen Bagdad en de Koerden is de economie in een diep dal beland. Nood breekt wet, nu de overheid haar ambtenaren al maandenlang niet heeft betaald.

Zo werken vrouwen nu in zeventig procent van de vijfhonderd winkels in Kaso-mall in Koerdistans tweede stad Sulaymaniya en een handjevol zaken heeft zelfs een vrouwelijke eigenaar, vertelt manager Hassan Rachid. 

Chinese vrouwen

In zijn overdekte bazaar is de trend groter dan elders, zegt hij, omdat Chinese bedrijven hier in betere tijden al Chinese vrouwen in dienst hadden. "Hier voelen vrouwen zich veilig, door de camera's en veiligheidscontroles."

Econoom en parlementslid Ezzat Sabir wijst erop dat de trend tegen de economische wetten ingaat, waarbij recessie juist samengaat met grotere werkloosheid. "Toen de economie hier bloeide, was het werkloosheidscijfer voor vrouwen hoog. Maar nu de economie slecht is, sturen mannen hun vrouwen en dochters uit werken. Ze hebben geen geld, en geen keus."

Voor de vrouwen is het nog wat onwennig. De eigenares van de autowasstraat weigert een interview, en een aantal vrouwen wil niet op de foto. Werken is leuk en geld verdienen nog beter, maar het is niet goed voor je status in de Koerdische samenleving. Vrouwen horen te trouwen en kinderen te krijgen, terwijl de man voor het inkomen zorgt. En achter een toonbank staan, waar vreemde mannen je zien en aanspreken, kan slecht zijn voor je huwelijkskansen.

'Ik wil mijn land opbouwen'

Duwa samir (29) Eigenaresse kruidenwinkel

In Duwa Samirs winkel staan kruiden om af te vallen en de huid lichter te maken, naast libido verhogende middelen. Toen de 29-jarige landbouwingenieur deze winkel in de Kaso-mall vijf jaar geleden met haar spaargeld opende, ging een droom in vervulling. Ze gebruikt de kennis uit haar studie voor de inkoop en verkoop van op kruiden gebaseerde producten. "Kruiden zijn natuurlijk: baat het niet dan schaadt het ook niet." Het gaat zo goed dat ze binnenkort een tweede winkel opent. Naast haar persoonlijke passie is idealisme haar drijfveer: "Ik wil mijn land opbouwen, daar werk ik voor".

"Ik krijg meer respect dan wanneer ik cosmetica of kleding zou verkopen", zegt ze. En ze verkoopt meer dan haar mannelijke collega's: "Als ik ziek ben, vervangt een mannelijke collega me. Dan is de omzet fors lager." Dat komt wellicht omdat tachtig procent van haar klanten vrouw is: "Die voelen zich meer op hun gemak bij een vrouw".

Omdat er weinig zakenvrouwen zijn, heeft ze vooral contact met mannen. Zakelijk trekt ze toch haar eigen plan: "Ik volg de markt om te weten wat ik moet inkopen". Problemen met mannelijke klanten heeft ze niet, ook niet als ze komen voor haar viagra-achtige producten. "Je moet gewoon professioneel zijn, geen grapjes maken, alleen de juiste informatie geven. Het ligt er ook aan hoe sterk je bent."

Delzoz Osman. Beeld Judit Neurink

'Ik zou graag meer thuis zijn'

Delzoz Osman (37) Runt een cosmeticazaak

"Ik hou van mijn werk", zegt Delzoz Osman (37), die met haar broer een winkel in cosmetica runt in een bazaar in Sulaymaniya. Ze begon ermee uit economische motieven. "Als de regering de salarissen betaalt, zijn vrouwen liever thuis. Ja, ik ook."

Dankzij het werk kan ze haar gezin onderhouden. Haar oudste zoon gaat naar de universiteit, haar moeder vangt de jongste van acht op. "Ik zou graag meer thuis zijn, want we werken hier lange dagen."

Het is voor vrouwen nu normaler om te werken dan vroeger, zegt ze. "Toen was het moeilijker."

Omdat ze samen met haar broer in de winkel staat, zijn er weinig problemen met te vrijmoedige mannen, maar in het begin kwamen die toch vaak om met haar te flirten. Nu hebben beiden hun eigen klanten en voor haar broer zijn dat niet alleen mannen. "Veel jonge meisjes hebben toch liever dat een leuke man hen helpt", lacht ze.

'Ik doe niet onder voor een man'

Roza Abbas (20) Werkt voor haar studie

"Ik ben student en betaal zo mijn studie", zegt Roza Abbas (20), die gezondheidsproducten verkoopt in een winkeltje in de Kaso-mall. Ze woont alleen met haar moeder en zussen. "Door de economische situatie is er geen geld. Op een andere manier zou ik niet kunnen studeren."

De combinatie is moeilijk, want ze moet vaak tot laat werken. "Maar het is een genot om je eigen geld te verdienen. En ik voel me zelfverzekerder. Ik doe niet onder voor een man."

Ze werkt samen met Kaziwa (17) en Lawin (21). "Hier alleen staan is nog een beetje vreemd", geeft Abbas als reden, "maar samen met andere vrouwen is oké". Samenwerken met andere vrouwen in de winkel is ook nodig omdat anders mannen met je komen praten, afspraakjes proberen te maken en je lastigvallen.

Dat dit een terechte angst is, blijkt als haar baas wordt weggeroepen omdat in een van zijn zeven winkels een werkneemster wordt lastiggevallen. Eigenaar Kadir Zadir (53) woonde lang in Duitsland, en heeft alleen vrouwen achter de toonbank omdat de meeste klanten vrouw zijn. "Sommige van onze jongeren begrijpen het niet", zucht hij, "die denken dat het meisje omdat ze hier werkt voor alles in is".

Lees ook: De Koerden zijn het juk van Bagdad zat en snakken naar onafhankelijkheid

 In Iraaks Koerdistan gaat sinds het referendum over onafhankelijkheid in september de ene winkel na de andere dicht. De economie ligt plat en de armoede neemt toe. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden