Nonnen gunnen illegaal tweede leven

In de VS wonen elf miljoen illegalen. Met een toer van de oost- naar de westkust vragen Amerikaanse nonnen aandacht voor hun positie. Met de Nuns on the Bus naar de gevaarlijkste stad van de VS: Camden.

De stad Camden, ergens tussen New York en Washington, geldt als de gewelddadigste van de VS. Meer dan veertig procent van de 77.000 inwoners is er arm. Veel van hen behoren tot de elf miljoen illegalen die in de VS wonen. Banen zijn er eigenlijk alleen in de gevangenis die lang geleden verplaatst is van de buitenwijk naar het centrum. Bijna elke dag wordt er iemand neergeschoten, 67 keer per jaar fataal. Een kwart van de panden staat leeg. De meeste kinderen leven met alleen hun moeder. In Camden wonen nauwelijks blanken. Wie in Camden woont, is zwart of komt uit Latijns-Amerika en wil het liefst weg.

De stad is maar één brug verwijderd van het welvarende en tolerante Philadelphia. Een kwartiertje met de bus, maar wel naar een wereld met andere wetten. De buschauffeur vertelt dat sommige reizigers de bus als 'lijk' verlaten. Lopen van de halte naar de plaats van bestemming, de Saint Josephkerk, raadt ze ernstig af. Na een peilende blik: "Nou ja, jij ziet eruit of je van de oostkust komt, dan doen ze je misschien niks. En het is nog dag."

Zodra de bus Camden inrijdt, hebben de glazen kantoortorens van Philadelphia plaatsgemaakt voor vervallen panden van baksteen. Verdord onkruid schiet op van lege kavels. Sommige panden lijken ooit een winkel geweest en zijn dat misschien nog. Op straat lopen vooral mannen, mager en zwart. De dresscode: vodden.

En dan is er de Saint Josephkerk, vlak bij de bushalte. Kleurige bakstenen. Alle muren zijn heel, het gazon is gemaaid. In de voortuin van de kerk staan tafels klaar met brood en koffie. Dames zijn druk in de weer om alles af te dekken met aluminiumfolie. Op deze donderdagochtend heeft zich een kleine menigte verzameld op de trappen voor de kerk. Straks komen de 'Nuns on the Bus'. De actiegroep van Amerikaanse religieuzen heeft Camden uitgekozen als plaats om te stoppen en aandacht te vragen voor het sociale probleem van de illegaliteit. De nonnen - die al lang zonder habijt door het leven gaan - maken een bustocht van oost naar west, 10.500 kilometer in drie weken. Onderweg stoppen ze op locaties die het falen van het immigratiebeleid tonen.

Sterren
De bus met de nonnen lijkt te groot en te glimmend voor Camden. De chauffeur krijgt hem maar net het terrein van de kerk op gedraaid. Als de zusters een voor een uitstappen begroeten de parochianen hen alsof ze sterren zijn uit de nonnenmusical 'Sister Act'.

Weet de rest van Camden van dit bezoek? "We hebben reclame gemaakt op alle plaatsen die we aandoen", zegt zuster Mary Beth Hamm, als ze uitstapt. Ze is van de Zusters van Sint Jozef en werkt fulltime voor Network, de katholieke sociale lobby die deze toer organiseert. "We zijn als zusters al in 1974 begonnen onze stem te verheffen tegen de wetgeving die armen discrimineert. In de veertig jaar dat ik dit werk doe, hebben zich steeds meer leken bij ons gevoegd. Dat doet ons goed."

In de kerk vertelt zuster Simone Campbell van Nuns on the Bus waarom ze een protesttoer rond het thema immigratie houden. "Immigranten hebben het nu het veel moeilijker dan toen mijn familie ooit uit Ierland hier kwam. De Amerikaanse Constitutie die de rechten van alle Amerikanen vastlegt, spreekt van 'Wij, het volk', niet van 'Wij, de mensen met papieren'. Ook mensen zonder papieren hebben rechten."

Zuster Veronica Roche, blank en Engelstalig, woont en werkt al 27 jaar in deze parochie in Camden, onder de bevolking vooral bekend als de San José. "Van onze parochianen zijn acht van de tien Spaanstalig. De meesten komen uit Mexico, maar er zijn er ook uit Puerto Rico. Het verschil met een blanke Amerikaanse parochie is niet alleen de taal, maar ook de cultuur. Hier in de kerk zijn veel immigranten zonder identificatiepapieren. Dan is bijna alles een probleem. Daarom moet er echt iets veranderen aan de Amerikaanse immigratiewet. Gelukkig hebben ook wij in onze parochie mensen die contact hebben met politici, met senatoren, om hen in beweging te zetten."

Ze wenkt. "Karla, jij kunt het beter vertellen." Karla Estraca (22) is hier in de parochie opgegroeid en ook een paar jaar naar de katholieke meisjesschool geweest die aan de kerk verbonden is. Haar familie komt uit Guatemala. "We zijn de grens overgegaan, en daardoor hebben we geen papieren en heb ik geen sociaal verzekeringsnummer." Een van de gevolgen voor haar is dat ze geen studiefinanciering krijgt. Dat lijkt een luxeprobleem vergeleken met de inwoners van Camden die geen baan hebben, maar is onderdeel van hetzelfde euvel.

Dromers
Karla is een van de 'Dromers van Sint Jozef', een initiatief van de parochie. "We zijn allemaal jongeren, de meesten hebben geen papieren en we komen bij elkaar om met elkaar daarover te praten, om elkaar door de moeilijkheden heen te helpen. We praten ook met zuster Veronica, zij heeft altijd tijd om te luisteren. Dat helpt om te geloven dat het gaat lukken, om een baan te krijgen." Karla volgt de opleiding voor grafisch ontwerper.

De parochie heeft naast deze Dromers nog een paar projecten om parochianen uit de goot te houden of te krijgen. Vrijwilligster Mary geeft Engelse les ('een idee van zuster Veronica'), Teresa geeft een cursus 'veiligheid op het werk' aan bouwvakkers. Geen overbodige luxe, in deze stad met uitbuiting en corruptie. Consuelo leert jongeren hoe zij hun ouders die geen woord Engels spreken of lezen kunnen bijstaan om alle papieren op orde te hebben. Een harde noodzaak, gezien het aantal inwoners dat alle rechten verloren heeft door nooit een formulier in te vullen. Toen ze merkten dat Amerika een stuk bureaucratischer is dan Mexico of Guatemala, was het te laat.

De pastoor van Sint Jozef, Bob McDermott, probeert al dertig jaar te bouwen tegen het verval in. Van leegstaande panden laat hij goedkope huizen maken voor zijn parochianen die dakloos dreigen te worden. Daarvoor richtte hij het Timmerliedengezelschap Sint Jozef op. Daklozen kunnen in het Sint Jozefhuis eten krijgen en in de winter een slaapplaats.

Karla woont niet meer in Camden. "Mijn ouders kregen allebei een baan, en toen zijn we verhuisd." Ze blijft wel bij de Dromers. "Hier haal ik mijn hoop vandaan."

Anderhalf uur later stappen de nonnen weer in hun bus, op naar de volgende stad. Washington.

Als ze de nonnen uitgezwaaid hebben, pakken de parochianen, vooral alleenstaande vrouwen met jonge kinderen, de overgebleven broden in om mee te nemen.

Nonnenprotest
Simone Campbell, Amerikaanse religieuze en advocate, is het brein achter de 'Nuns on the Bus'. Dit jaar trekt de bus met nonnen van de oostkust naar de westkust van de VS, om steun te werven voor een voorgestelde verruiming van de wet op de illegaliteit, waarover de Amerikaanse politici één dezer weken een besluit moeten nemen. Vandaag is de laatste dag van 'Nuns on the Bus', in San Francisco. Vorig jaar werd deze protesttoer per bus voor het eerst gehouden, toen door negen staten. Dat de tocht daarbij veel media-aandacht kreeg, kwam ook doordat net tijdens de toer de koepelorganisatie van Amerikaanse nonnen in conflict kwam met het Vaticaan en door paus Benedictus onder curatele geplaatst werd.

Simone Campbell is tevens directeur van Network, een politieke lobby in 1971 opgericht door Amerikaanse vrouwelijke religieuzen. Network kreeg lof van de presidenten Clinton en Obama. De nonnen zitten duidelijk in het kamp van de Democraten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden