Opinie

Nomineer een vrouw als er niets te verliezen valt

Sarah Palin brak niet door het glazen plafond, ze staat aan de rand van een glazen afgrond. Ze mag het proberen, maar o wee als ze faalt.

Sarah Palin is slechts één hartslag verwijderd van de machtigste positie op deze wereld. Ze jaagt en vilt, wil oorlog, is een hardwerkende vrouw én moeder van vijf kinderen. Bovendien ziet ze er charmant uit. Geen sekseloos manwijf, dat in grijze mantelpakjes probeert de mannen te imiteren.

Vrouwen moeten zich vooral van hun harde kant laten zien, willen ze serieus worden genomen als goede leiders. Een goede leider is namelijk, in de ogen van de meeste mensen, risico’s nemende, sterke leider. Ook in Nederland vinden de meeste mensen de masculiene leider het meest ideaal, zo blijkt uit onderzoek dat ik samen met het weekblad Intermediair in 2005 uitvoerde. Maar hetzelfde onderzoek wees ook uit dat dit in de praktijk niet de effectiefste leiders zijn. Medewerkers vinden dat hun afdeling effectiever presteert als de leidinggevende harde leiderschapskwaliteiten combineert met begrip en ondersteuning.

De ideale, harde leider leidt dus in de echte wereld niet tot de beste resultaten, maar het stereotiepe beeld is al decennia lang onveranderd. Dit maakt de situatie voor vrouwelijke leiders ingewikkeld. De Amerikaanse psychologe Alice Eagly heeft dit getypeerd als double bind: enerzijds moeten vrouwen zacht, verzorgend en invoelend zijn, want dat hoort bij het stereotiepe beeld van een ’goede’ vrouw. Anderzijds worden ze geacht agressief, dominant en resultaatgericht te zijn, omdat dit kenmerken zijn van de ideale leider.

Als vrouw doe je het dus eigenlijk nooit goed: ofwel je bent geen goede vrouw, ofwel geen goede leider. Carly Fiorina, voormalig topmanager van Hewlett Packard, stelde dat „zij in het roddelcircuit van Silicon Valley doorgaans werd aangeduid als een gansje of een heks – te soft of te hard.”

Hoe kan het nu dat de republikeinen collectief verliefd zijn geworden op de rijzende ster Sarah Palin en hun hart hebben verpand aan deze daadkrachtige moeder die zichzelf uitdrukkelijk presenteert als goede vrouw en sterke leider? Luidt dit de wonderbaarlijke verdwijning in van het stereotiepe beeld van de ideale, masculiene leider of zijn er ook andere verklaringen?

Opvallend is dat zowel de Republikeinse partij als de VS zich in een uiterst penibele situatie bevinden. Uit onderzoek van de psychologe Michelle Ryan, verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, blijkt dat mensen in dergelijke kansloze situaties eerder geneigd zijn om een vrouwelijke dan een mannelijke leider te benoemen.

In tijden van crisis is blijkbaar aantoonbaar andersoortig leiderschap nodig. Hiermee geven organisaties of politieke partijen namelijk een duidelijk en helder signaal af: de nood is zo hoog, we grijpen nu echt naar andere middelen. Voor Engeland wees Ryans onderzoek uit dat vooral de Conservatieve partij vrouwen juist in kiesdistricten kandideerde waar de kans op een overwinning erg klein was. Maar het idee bestaat in de VS al veel langer. Al in de jaren ’60 stelde de voorzitter van de Democratic National Committee John Bailey: „Je kiest alleen een vrouw als de zaken er zo slecht voorstaan dat je iets dramatisch moet doen.”

Ook Sarah Palin krijgt haar positie niet vanwege haar kwaliteiten, maar omdat er niets meer te verliezen is: een dramatisch gebaar is nog de enige uitweg. Mocht er vervolgens toch sprake zijn van een – niet onverwachte – nederlaag, dan is de zondebok bovendien gemakkelijk gevonden: zie je wel, vrouwen zijn geen goede leiders. Ryan noemde het de ’glazen afgrond’ , naar analogie van het al bekende ’glazen plafond’.

Sarah Palin kan dus diep vallen. Maar een overwinning kan bijdragen aan het doorbreken van wereldwijd stereotiepe beelden over goede leiders. Dat laatste geldt trouwens evenzeer voor Barack Obama, die door zijn huidskleur ook al niet echt voldoet aan het beeld van de standaard ideale leider.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden