Nogmaals de 'Druiven der gramschap'

De auteur is redacteur van Trouw.

Ook in Israël hebben de bijbelkenners en (de doorgaans minder bijbelvaste) journalisten uitgebreid gespeculeerd over de herkomst van de naam. De correspondent van de

Herald Tribune citeerde Deuteronomium, een bijbelprofessor verwees naar Jesaja, weer anderen kwamen aanzetten met Jeremia en Joël. Allen gingen er overigens vanuit dat de Israëlische militaire afdeling die hierover gaat niet uit het Nieuwe Testament zou putten, waar de mogelijkheden natuurlijk ook voor het opscheppen liggen (Openbaring, Mattheus, Lucas).

Blijft echter dat de letterlijke Hebreeuwse naam van de militaire campagne alleen bekend is als de titel van het boek van John Steinbeck, The Grapes of Wrath. (Tenzij iemand alsnog het juiste bijbelvers opduikt.)

Dat Steinbeck op zijn beurt zijn titel aan de bijbel heeft ontleend, zou een logische verklaring zijn. Maar die gaat niet op. In een van zijn brieven aan vrienden (in 1938) schrijft de auteur enthousiast dat hij eindelijk de titel heeft gevonden voor zijn boek, dat toen al bijna af was. En die titel komt, zo schrijft hij, uit de Battle Hymn of the Republic, het strijdlied van de noordelijke troepen in de Amerikaanse burgeroorlog. Een lied waarvan wij in Nederland misschien het refrein 'Glory, Glory, Haleluja (3x)... His truth is marching on' kennen, maar dat elk Amerikaans schoolkind zo opdreunt.

Het lied werd geschreven door Julia Ward Howe, die in 1861 een bezoek bracht aan de troepen van generaal George McClellan en daar diep van onder de indruk was. Het werd voor het eerst gepubliceerd in de Atlantic Monthly in februari 1862. De tekst luidt als volgt: 'Mine eyes have seen the glory of the coming of the Lord/He is trampling out the vintage where the grapes of wrath are stored.' ('Mijn ogen hebben de glorie van de komst van de Heer gezien/ Hij stampt de wijn te voorschijn daar waar de druiven der gramschap zijn opgeslagen').

Zeer waarschijnlijk heeft Howe wel haar tekst gebaseerd op het Nieuwe Testament en daarbij grapes of thorn (zoals in de Engelse bijbelvertaling staat) veranderd in grapes of wrath.

Dat overigens Steinbeck zelf weinig gaf om die bijbelse herkomst, maar wel dol enthousiast was over het strijdlied blijkt uit zijn - aanhoudende, zo niet zeurderige - brieven aan zijn uitgever om toch vooral de tekst van het lied in het boek af te drukken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden