Review

Nog vijfhonderd burchten zijn over

Het Rijk van Nijmegen is een bolwerk van de das. In het vroegere Hatertse Broek, nu het landgoed Vogelzang, ligt een burcht vlakbij de Nijmeegse wijk Dukenburg, goed beschermd, want deze voormalige illegale stortplaats is nu eigendom van de Stichting Het Geldersch Landschap. Ook is er een grote dassenburcht naast het Maasziekenhuis in Cuyk en een heel grote op de Sint-Jansberg, bij Mook.

In heel Nederland moeten nog zo'n vijf- tot zeshonderd belopen dassenburchten zijn. Een eeuw geleden waren er alleen al in Noord-Brabant zevenhonderd. Er leefden toen ongeveer twaalfduizend dassen in heel Nederland. Veranderingen in het landschap, het bebouwen van dassenburchten, het verdwijnen van voedselgebieden in de buurt van de burchten en de aanleg van verkeerswegen, isoleerden de woonplaatsen van de dassen. Neerslag van ammoniak, zware metalen en zure emissies verschraalt het bodemleven, waarvan de dassen voor hun voedsel afhankelijk zijn. Maar het verkeer is doodsoorzaak nummer één.

De twee oprichters van Das & Boom, een organisatie die als doelstelling de bescherming van de das heeft, hebben de ecologische veranderingen in de negentiende en de twintigste eeuw in het Rijk van Nijmegen beschreven. Het moest een indringend verhaal worden, en de auteurs kozen daarom de roman-vorm om de lotgevallen van een dassenvolk in de loop van tweehonderd jaren te beschrijven.

De titel 'Greven' slaat op de naam waarmee dassen in dit boek zichzelf aanduiden. Dat maakt al duidelijk dat de roman ervan uitgaat dat dassen een genuanceerde taal kennen. Elke das heeft een naam en voor veel verschijnselen in hun eigen omgeving hebben ze een woord, dat soms ontleend lijkt aan het Jiddisch.

Het hele verhaal doet sterk denken aan 'Waterschapsheuvel', de konijnenroman van Richard Adams, maar haalt het literair niet bij dit beroemde werk. 'Greven' is ook meer bedoeld om de achteruitgang van het landschap en daarmee van het dassenbestand uit de doeken te doen dan om als letterkundig aan de weg te timmeren. Aan het eind wordt het verhaal beter, moet ik zeggen.

Persoonlijk heb ik iets tegen de vermenselijking van dieren, het procédé waar Waterschapsheuvel en Greven het van moeten hebben. Mythen en mondelinge overlevering komen niet voor bij dieren, die hooguit een traditie kunnen ontwikkelen door na te doen wat van onmiddellijk voordeel is. De overleveringen die dassen in dit boek uitwisselen, zijn een stijlvorm om te vertellen hoe het individuele dassen kan zijn vergaan.

Dassen markeren hun gebied met een sterk riekende stof uit de anale klieren. De dassengeur komt voortdurend ter sprake in het verhaal. Levend in het duister en qua zintuigen voornamelijk afhankelijk van het gehoor en de reuk volgen ze vaste paadjes en laten ze zich verder vooral leiden door dassengeur. Zo komt het hele gedragspatroon van dassen in deze roman waarheidsgetrouw aan de orde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden