Nog steeds geen erkenning voor psychoanalytica

Het gaat niet goed met de 18-jarige Sabina Spielrein als ze in het begin van 'A dangerous method' in een rijtuig richting ziekenhuis Burghölzli in Zürich wordt gereden, het ziekenhuis waar Dr. Jung haar in behandeling neemt. Keira Knightley maakt er een heel theater van: ze gilt, grimast, gooit als een baby haar lijf ongecontroleerd naar achteren, strekt haar benen recht vooruit. Schizofrenie luidde het eerste oordeel in 1904.

Het lijkt of Knightley zich in die eerste scènes het meest heeft laten inspireren door de zwart- wit foto's en filmpjes die er begin vorige eeuw in het hospitaal Salpetrière in Parijs door zenuwarts Charcot van de hysterici gemaakt zijn.

In de klassieke zwijgende film vind je die hysterische verschijnselen (verlammingen, stuiptrekkingen, katzwijm, benauwdheid, ademnood) makkelijk terug. Van de wanhopige Lillian Gish die de ogen wijd openspert als ze in 'Way down east' van D.W. Griffith bijna onder een ijsschots verdwijnt, tot aan de filmgodinnen die in de zwijgende Italiaanse melodrama's hun haren woest los gooien als zij verlaten worden. Scènes die Hitchcock tot zijn fameuze credo 'Torture the women' inspireerden.

Komische taferelen ook wel; maar in 'A dangerous method' leidt het toch wat af. Cronenbergs film vertelt de ware geschiedenis van de psychoanalytische twisten tussen Freud, Jung en Spielrein. De echte Sabina Spielrein begon als patiënt, maar genas voorspoedig toen ze bij Carl Gustav Jung in therapie ging. De twee kregen een affaire. In haar dagboek en in brieven deed Spielrein verslag van hun gesprekken, van Jungs verraad, de bemiddeling door Freud, de heropleving van de liefde, de debatten over de psychoanalyse. Over s/m seks rept ze niet. Wel beklaagt ze zich op een gegeven moment over Jungs toe-eigening van haar ideeën. Na haar genezing was Spielrein in Wenen psychologie gaan studeren. Haar in 1911 geschreven artikel waarin ze stelt dat in de seksuele drift een drang tot vernietiging en een drang naar vernieuwing samengaan, stond aan de basis van Freuds beroemde theorie over het doodsinstinct. Erkenning kreeg ze daar toen niet voor.

En ook in deze film nog steeds niet echt. Het komt voorbij, maar je moet goed opletten, al gauw neemt het vader-zoon-conflict tussen beide heren de film weer in beslag. Misschien had Cronenberg beter een minder fragiele actrice kunnen kiezen. Echt een 'partner in crime' wil de psychoanalytica ook in 'A dangerous method' niet worden, wel proefpersoon in een duel tussen twee heren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden