Nog even uitzitten

Aart Nugteren, directeur bloemenkwekerij Highlands Flowers:

,,Ook op het werk is het moeilijker geworden. Ik heb zo'n duizend Zimbabwanen in dienst en kamp met veel meer arbeidsgeschillen dan voorheen. Als ik iemand ontsla omdat hij niet goed werkt, gaat hij verhaal halen bij instanties die daar normaal niets mee te maken hebben, zoals de oorlogsveteranen. Bovendien kondigt de regering elke drie maanden eenzijdig een loonsverhoging af. Als je die niet betaalt, gaan je mensen meteen staken. De werknemers zijn ook minder gemotiveerd: ze zijn angstig, nerveus, hebben onderling politieke ruzie. Ze snijden de bloemen niet goed, maken telfouten in de paklijsten. . . dat kost geld. Het is een trend, niet alleen in ons bedrijf, maar ook in andere.''

,,Persoonlijk heb ik verder weinig problemen. Ik houd me verre van de politiek. Zonder Mugabe goed te willen praten, vind ik de context van de crisis simpel. In 1980 schudde hij de blanken de hand en zei hij: 'Jullie kunnen blijven, maar jullie moeten je niet met politiek bemoeien'. Dat ging goed, tot drie jaar geleden een paar blanken de oppositie gingen steunen. Mugabe voelt zich nu bedreigd door deze mensen met wie hij een afspraak had. Kijk, een heleboel Rhodies - blanke Zimbabwanen - hebben een fout verleden, maar gedragen zich nog net als toen. Wij Nederlanders gaan uit van gelijkheid tussen rassen, dat kun je van veel Rhodies niet zeggen.''

,,Ik ben niet optimistisch dat de problemen na de verkiezingen verdwijnen. Welke partij ook wint, de vraag is wat de andere partij doet. Als Mugabe wint, zal de MDC zeggen dat de verkiezingen niet vrij en eerlijk waren. Als de MDC wint, zal Mugabe volgens mij de macht niet overdragen. Dit is Afrika, hier heersen de principes van een stamhoofd en geen hogeschool-democratische principes zoals in Europa. Mugabe is een stamhoofd die voor zijn volk vecht en dat altijd heeft gedaan, ook al is hij nu doorgeslagen. Het zal me verbazen als hij opstapt. In beide scenario's sluit ik chaos en geweld niet uit.''

,,Vandaar dat de ambassade hier een evacuatieplan heeft voor de 1400 Nederlanders in Zimbabwe. Ik ben blokhoofd van de regio Harare, en moet bij een evacuatie al deze mensen inlichten en begeleiden. Maar zo'n draaiboek is natuurlijk niet altijd uitvoerbaar. Stel dat we over de weg moeten, naar Zambia, Mozambique of Zuid-Afrika, maar dat alle wegen bezet zijn. Tja, wat dan. . . ik zou zeggen: Blijf zitten waar je zit en verroer je niet.''

,,Toch ben ik niet nerveus. Je leert hier leven met al die dingen die gebeuren. Er zijn wel veel Nederlanders weggegaan. Op het Nederlandse schooltje van mijn kinderen, zitten nog maar 20 leerlingen. Een paar jaar geleden waren dat er nog 54. Ook veel jonge blanke Zimbabwanen zijn vertrokken. Die zijn meteen ver weg gegaan, naar Au s t ralië, omdat ze denken dat de problemen straks naar Zuid-Afrika overslaan. Nou, Australië lijkt mij niks. Ik blijf fijn hier. Mijn bloemen doen het goed, mijn importbedrijf bij Schiphol is er afhankelijk van, en als ik gespecialiseerde medische hulp nodig heb, vlieg ik naar Johannesburg. Als je je politiek maar afzijdig houdt, krijg je hier geen problemen. De milities van Mugabe zijn nu misschien wat anti-blank, maar de gemiddelde zwarte Zimbabwaan groet me op straat nog altijd vriendelijk.''

André Bongers, directeur reisbureau Nyati

,,Ik ben in 1986 begonnen als leraar op een middelbare school in Zimbabwe, via een contract van het ministerie van ontwikkelingssamenwerking, dat in die tijd veel artsen en leerkrachten stuurde. Maar na een paar jaar waren we niet meer zo hard nodig, omdat Zimbabwe toen zelf mensen had opgeleid. Samen met een vriend die ook leerkracht was, Goof de Jong, ben ik daarom in 1991 een reisbureau begonnen. De eerste negen jaar liep dat hartstikke goed, Zimbabwe was een populaire bestemming voor Nederlandse toeristen. Tot in april 2000 ineens boerderijen werden bezet en blanke boeren werd vermoord. Toen hebben we het over een andere boeg moeten gooien om het bedrijf gaande te houden. Nu verkopen we vooral vliegtickets en toers aan Zimbabwaanse klanten, en hebben we eigen bussen die we verhuren, voor reisjes van schoolkinderen, parlementariërs of, zoals nu, verkiezingswaarnemers.''

,,Je wordt vindingrijk in tijden van crisis. Maar ik heb wel het gevoel dat de huidige problemen een tijdelijke zaak zijn. Zelfs als Mugabe wint, denk ik dat zijn partij Zanu-PF snel weer een redelijke verstandhouding zal krijgen met blanken en het buitenland. Iedereen in dit land ziet in dat ze buitenlandse steun nodig hebben om er weer bovenop te komen. Als de oppositiepartij MDC wint, gaat het misschien sneller beter, maar als Zanu-PF wint, komt het ook wel goed. Dat fanatieke, dat racistische zal meteen een stuk minder worden, al zal de landkwestie natuurlijk een groot probleem blijven.''

,,Ik heb er nooit een seconde over gedacht om te vertrekken. Het moet wel heel erg worden, willen wij de koffers pakken. Dat geldt voor de meeste Nederlandse ondernemers hier, al moet ik zeggen dat wel veel 'expats', die in dienst waren van bedrijven, zijn vertrokken. Maar ik merk helemaal niets van een anti-blanke stemming, iedereen is nog even aardig als altijd. Als ik al die stukken vol anti-blanke retoriek in de kranten lees, denk ik soms: 'Jee, is dat mijn land?' In Nederland zal iedereen wel denken dat we eigenlijk zo snel mogelijk gerepatrieerd moeten worden, maar in de praktijk valt het hier allemaal reuze mee. Maar ik moet toegeven dat er tussen zwarte Zimbabwanen onderling nare dingen gebeuren. Ik heb een zwarte vrouw, en via haar familie en vrienden op het platteland horen we afschuwelijke zaken. Maar ik merk ook dat de Zimbabwanen gehard worden. Ze kopen nu gewoon keurig Zanu-PF-kaarten, omdat ze anders lastig worden gevallen door jeugdmilities, maar denken ondertussen: 'In de stembus merken jullie straks wel wie we werkelijk steunen'. Ik denk dat de economische ellende tegen Mugabe zal werken. De mensen hebben gewoon honger, en a hungry man is an angry man, zoals we hier zeggen.''

,,De blanke Zimbabwanen en buitenlanders die bang waren, zijn al lang weg. De mensen die er nu nog zijn, zeggen: 'We moeten dit gewoon uitzitten'. Voor ons zou het financieel ook niet slim zijn om het reisbureau nu op te doeken, doordat de waarde van de Zimbabwaanse dollar de afgelopen jaren gigantisch is gekelderd. De investering die we hebben gedaan, halen we er nooit meer uit. Maar ik denk dat we het wel trekken, al is het nu vervelend dat Europese landen weer een negatief reisadvies hebben uitgegeven. We kunnen nu in leven blijven door de lokale markt, en hebben nog niemand van onze 18 werknemers hoeven te ontslaan. Maar om te groeien moeten de buitenlandse toeristen straks wel terugkomen.''

John van 't Hoff, werkzaam voor het Zimbabwaanse Congres van Vakbonden

,,Weggaan uit Zimbabwe heb ik nog nooit overwogen. Integendeel, ik ben nu juist extra gemotiveerd om hard te werken en te strijden tegen kapitalisme en neoliberalisme. Ik woon hier al sinds 1980: meteen na de onafhankelijkheid ben ik namens Nederlandse organisaties aan de slag gegaan. De eerste tien jaar waren prachtig, maar nadat Mugabe in 1991 bezweek voor de eisen van het IMF is het helemaal misgegaan. Sindsdien werk ik samen met de Zimbabwaanse vakbonden om hier een antwoord op te verzinnen. Ze hebben me onlangs ook naar Nederland gestuurd, om daar de zwakke beweging tegen het neoliberalisme te versterken. Dat is best goed gelukt, moet ik zeggen.''

,,In de hoofdstad Harare heeft iedereen het nu over maar één ding: de verkiezingen. Er zijn echt verschrikkelijke dingen aan de hand, en iedereen is ontzettend bezorgd over familie en vrienden op het platteland. Zo hoor ik nu steeds vaker dat allerlei jonge meiden van 18 tot 25 jaar worden opgepakt om te demonstreren voor Mugabe. Maar 's nachts komen ze niet terug, dat is heel naar.''

,,Men moet er niet aan denken dat Mugabe weer wint. Ik verwacht dat ook helemaal niet, want de grote steden en minstens drie provincies zullen tegen hem stemmen. Bovendien ben ik optimistisch door een recente opiniepeiling, waarin 60 procent van de ondervraagden geen antwoord gaf omdat ze zeiden dat hun stem geheim is. Dat is interessant. Als ze in het stemhokje daar ook van overtuigd zijn, dan gaat Mugabe hard verliezen, al probeert hij nog zo te frauderen. Maar stel dat hij toch wint, dan nog zal hij niet lang meer de touwtjes in handen hebben. Die oude man is helemaal op.''

,,Dat Zimbabwe zoveel in het internationale nieuws is, komt natuurlijk vooral doordat hier 5000 blanke boeren wonen, die worden geconfronteerd met confiscatie en landbezetting. Maar van een vijandige verhouding tussen blank en zwart is geen enkele sprake. Ik denk juist dat die verhouding de afgelopen tijd alleen maar is verbeterd. Er is nu sprake van een breed front tegen het wanbeleid en de schending van mensenrechten. Je merkte dat de afgelopen jaren goed in de lange rijen bij de benzinestations. Daar kwamen eigenlijk voor het eerst blanken en zwarten elkaar als gelijken tegen, om uren te wachten voor een druppel benzine. In deze rijen is ontzettend veel gepraat, en ontdekten ze allemaal overeenkomsten met elkaar. Veel jonge zwarte Zimbabwanen denken helemaal niet 'we moeten land hebben'. Ze zijn juist ontzettend boos omdat de regering de blanke boeren aanpakt, want daardoor is er nu gewoon geen eten in Zimbabwe. Het is eigenlijk wel grappig, deze reactionaire praat van de jongeren.''

,,Ik ben ervan overtuigd dat Zimbabwe betere tijden tegemoet gaat. De Zimbabwanen zijn ontzettend gemotiveerd en goed onderlegd, het zijn de hoogst opgeleide mensen van Afrika. Maar we moeten wel zorgen voor een brede beweging tegen de casino-economie, tegen de maffia die de touwtjes in handen heeft in het globale dorp. Anders worden we volledig ingepakt, zoals Mozambique en Zambia, waar 100 procent kapitalisme regeert en de eigen regering niets meer te vertellen heeft.''

Directeur André Bongers van een reisbureau in Zimbabwe heeft goede hoop. Na de presidentsverkiezingen van 9 en 10 maart zal het wel weer snel pais en vree worden in zijn land, denkt hij, of Mugabe nu wint of de oppositie. Bloemenkweker Aart Nugteren is minder optimistisch, en heeft als 'blokhoofd' van 500 Nederlanders in de hoofdstad Harare de evacuatieplannen klaarliggen. Adviseur John van 't Hoff van de Zimbabwaanse vakbeweging is juist 'extra gemotiveerd' om te helpen het land weer op het rechte pad te krijgen. Eén ding hebben de drie Nederlanders gemeen: ze voelen zich niet bedreigd vanwege hun blanke huid en piekeren er niet over Zimbabwe te verlaten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden