Nog even het eigen straatje schoonvegen

De verdachten in het grootste liquidatieproces uit de Nederlandse geschiedenis kregen gisteren het laatste woord. Maakten ze misbruik van dat recht?

"Heeft u er een verklaring voor dat u nu voor ons zit op verdenking van de moord op zeven mensen?" Rechter Ruud Veldhuisen van het gerechtshof Amsterdam lijkt het even gehad te hebben met het ellenlange betoog van Jesse R.. De man die levenslang boven het hoofd hangt, gebruikte gisteren op de laatste dag van het zogeheten Passageproces zijn laatste woord om alle belastende verklaringen nog eens te ontkrachten. Misbruik van het recht op het laatste woord?


Het laatste woord dat de verdachte mag uitspreken, heeft vooral als doel de menselijkheid in het proces op het allerlaatste moment terug te laten keren. Een woord van begrip voor de nabestaanden, een moment van bezinning, een teken van berouw of een blik op de effecten op het leven van de verdachte en diens familie. Alles mag, de rechter zal nooit ingrijpen. Het laatste woord voor de verdachte is nu eenmaal het laatste woord.


Jesse R. deed echter een ultieme poging om aan een lange, mogelijk levenslange straf te ontsnappen. Hij verhaalde over de vele goede werken die hij had verricht, in en buiten de gevangenis. De pogingen om anderen in het criminele circuit te redden van drugs of drank. Hij was het slachtoffer geworden van zijn altruïstische instelling. De verdachte speelde de rol van slachtoffer. Een woord in de richting van nabestaanden bleef uit. Zelfs al vind je dat je volledig ten onrechte wordt vervolgd, dan nog is het chic om stil te staan in je laatste woord bij het leven van de nabestaanden. Nee, geen woord daarover bij R.. Wel zette hij een boom op over het verschil tussen wetenschappelijk bewijs en strafrechtelijk bewijs. Of zijn woord ook maar iets teweegbrengt bij de rechters tegenover hem is maar zeer de vraag.


Hoofdverdachte Dino S., eveneens verdacht van moord en ook een kandidaat voor een levenslange straf, had wel oog voor de nabestaanden. Niet omdat hij zich verontschuldigde. Nee de nabestaanden worden in zijn ogen in de maling genomen. Want wat hebben zij straks aan een veroordeling die is gestaafd met de leugens en valse verklaringen van de kroongetuigen zoals Fred R.? De nabestaanden van bijvoorbeeld de precies elf jaar geleden overhoop geschoten kroegbaas Thomas van der Bijl geloven volgens S. de kroongetuige en zijn daardoor in de verkeerde veronderstelling dat de moord op hun geliefde is opgelost.


Kroongetuige Fred R. was in de zaal aanwezig, zij het niet zichtbaar. Zijn identiteit is veranderd. Het was gisteren de laatste keer dat zijn stem wordt gehoord. Nooit zullen zijn familieleden zijn stem meer horen, laat staan hem zien. "Maar het laatste woord moet vooral ook gaan over de nabestaanden. Die wens ik veel kracht bij het verwerken."


R. vervolgde: "De keuze om kroongetuige te worden, was niet makkelijk. Ik wist dat ik alles zou kwijtraken, mijn gezin, mijn kinderen. En ik weet hoeveel verdriet ze hebben. Mijn familie zal ik nooit meer zien, maar ze weten nu wel dat ik nog leef."


Sommige verdachten hebben de kans gegrepen, ondanks de mogelijke straf die ze boven het hoofd hangt, wat van hun leven te maken. Nan Paul de B. is er nog immer van overtuigd dat hij onschuldig is. De tien jaar die hij nu wacht op een vonnis is voor hem een lijdensweg. Hij wacht de uitslag van deze rechtsgang in vrijheid af. Maar die vrijheid is beperkt nu hij zich elke twee weken op het politiebureau moet melden.


Hij durft te dromen van een vrijspraak voor de moord op Tonnie van Mourik. "En hoe krijg ik dan mijn naam van het internet af?"

Monsterproces over moordmakelaars en huurmoordenaars

Het Passageproces handelt over zeven moorden. Vijf van de liquidaties vonden plaats in 1993. Samir Hadziselimovic en Djordje Ilic werden neergeschoten bij de Ouderkerkplas, Tonnie van Maurik geliquideerd voor het toenmalige Altea Hotel in Amsterdam, in Antwerpen werden Henie Shamel en Anne de Witte vermoord. De twee andere moorden zijn van latere datum. Zo werd Kees Houtman in 2005 neergeschoten. De liquidatie van Thomans van der Bijl was in 2006. Dat de hele keten van opdrachtgevers tot uitvoerders nu in hoger beroep voor het gerechtshof staat, is voornamelijk te danken aan de verklaringen van de kroongetuigen Peter la S. en Fred R..

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden