Nog even en T-rex Trix staat trots in Naturalis

tyrannosaurus rex | Honderden dozen worden deze zomer in Leiden bezorgd bij natuurmuseum Naturalis, gevuld met stukjes van een heuse T-rex. Het begon met een wild plan, vijf jaar en vijf miljoen euro verder komt de droom van directeur Edwin van Huis uit.

Edwin van Huis vond het een behoorlijk goed idee van zichzelf. Er moest een tyrannosaurus rex in de collectie van museum Naturalis in Leiden komen, bedacht hij zo'n vijf jaar geleden. Geen model, maar een echt geraamte. Wat 'De Nachtwacht' voor het Rijksmuseum in Amsterdam is, zou de T-rex moeten worden voor Naturalis in Leiden. Een publiekstrekker waar honderdduizenden kinderen en hun ouders naar willen komen kijken om te griezelen bij zijn loeizware botten, gemene nagels en een gebit waarmee hij makkelijk een halve schoolklas mee aan mootjes zou kunnen happen.

Onderdeel van het plan was om zelf te gaan graven. Niet alleen omdat er niet zomaar nog ergens een T-rex in een museumdepot ligt te wachten op een vermogende koper, maar ook omdat het onderdeel zou moeten worden van 'het hele verhaal' en het wetenschappelijk onderzoek makkelijker zou maken.

In Nederland viel Van Huis' plan in goede aarde, maar eenmaal in de Verenigde Staten, het land waar de T-rex zo'n 65 miljoen jaar geleden ronddenderde, ontstond twijfel over zijn plan. Wist deze Nederlandse museumdirecteur soms niet hoe zeldzaam deze fossielen waren? De eerste vier dinomakelaars die Van Huis bij zijn zoektocht zouden kunnen helpen lachten zelfs om het idee. Zo beleefd mogelijk, dat wel. Want ze wilden hem graag een ander fossiel slijten. Van Huis: "Dan zeiden ze: 'We hebben iets beters'. En dan kwamen aan met een andere getande dino die ze in de aanbieding hadden."

Maar Van Huis wilde geen velociraptor of stegosaurus. "De T-rex is tot het uiterste geëvolueerd om de eveneens gigantische planteneters, gewapend met hoorns en stekels, aan te kunnen. Er is geen aantrekkelijker fossiel om het evolutieverhaal mee te vertellen."

Drie pakhuizen vol

De vijfde fossielenhandelaar die Van Huis en zijn team ontmoetten, was Pete Larson, de oprichter en directeur van het Black Hills Institute in de staat South Dakota. Larson werkt al zijn leven lang aan het opgraven en prepareren van dinoskeletten voor musea. Hij heeft inmiddels drie pakhuizen vol fossielen. Als het niet anders kan, verkoopt hij ook fossielen aan particulieren, al doet hij dat liever niet om te voorkomen dat de botten niet meer toegankelijk zijn.

Larson heeft een neus voor het vinden van de T-rex. Hij heeft hij er inmiddels vier uitgegraven, drie daarvan zijn geprepareerd.

Niet dat Larson ze zelf vindt, daarvoor zijn ze te zeldzaam. "Ik zoek al vanaf mijn vijfde naar fossielen. Vanaf mijn 21ste doe ik dat professioneel, maar nooit vond ik zelf een T-rex."

Larson heeft een breed netwerk. Dat is uiteindelijk het belangrijkste voor het vinden van een specifiek fossiel: zoekers moeten het je laten weten als ze een veelbelovend bot vinden en niet naar de concurrent gaan. "Ik kan inmiddels zeggen dat ik iedereen wel ken die in de Verenigde Staten serieus naar fossielen zoekt."

Juist op het moment dat Van Huis zijn eerste afspraak had op het Black Hill Institute om te praten over de zoektocht naar een T-rex, kwam Larsons broer binnen. Dat er een T-rexbotje van een poot was gevonden, op maar anderhalf uur rijden. "We zijn meteen in de pick-up gesprongen."

In het zandheuveltje waarin de botjes gevonden waren, zag Van Huis in gedachte al het skelet liggen. "Ik dacht echt: 'Tuurlijk, daar ligt hij'." Het graafproject werd groots aangepakt, maar de rest van de prehistorische predator bleek onvindbaar. Weggespoeld en elders versteend, of vergaan.

Grote vleeseter

Als troostprijs bleken op die plek vier triceratopsen te liggen. Net als T-rex zijn dat joekels van dino's die zich met platen en stekels verdedigden tegen de grote vleeseter.

Paleontoloog Anne Schulp, namens Naturalis in het T-rex-graafteam, kon toch aan het werk. Gigantische botten kwamen boven de aarde. Het is zoals bij vrijwel alle dinofossielen moeilijk vast te stellen waar deze kudde aan overleden is, maar de krassen in het botweefsel duiden onmiskenbaar op de aanwezigheid van de aartsvijand van de triceratops: de T-rex.

Terwijl Naturalis nadacht over de aankoop van 'dan maar' vier triceratopsen vond een medewerker op een ranch in de staat Montana - ten noordwesten van South Dakota - twee nieuwe T-rexbotten op de uitgestrekte prairie: een stuk bekken en een stuk schedel.

Weer vlogen Van Huis en Schulp naar de Verenigde Staten. Met de landeigenaar sprak Naturalis af dat zij het eerste recht op koop hadden, mocht er iets worden gevonden. Mochten ze het niet eens worden over de prijs, dan zouden de botten worden geveild. Maar volgens Van Huis vonden de landeigenaren het belangrijk dat het dier naar een museum zou gaan. "Ze stonden er niet commercieel in."

Toen Anne Schulp en zijn team begonnen te graven, bleken ze in de week die volgde de jackpot te hebben. Schulp: "Het bleef maar groter worden, de kwaliteit van de botten bleek buitengewoon goed. Je bent gewend dat fossielen altijd wat in elkaar gedrukt zitten, dat de botten scheef of vervormd zijn. Onze T-rex heeft dat niet. Met name de staart is heel tof. Al die wervels waren bewaard gebleven."

Toen eenmaal bleek hoe mooi en gaaf het geraamte nog was, was Van Huis nog even bang dat de landeigenaren terug zouden krabbelen en het skelet in Amerika zouden wilen houden. Die angst bleek ongegrond.

Van Huis: "Ze vonden het juist geweldig. Ze zeiden: 'Een T-rex behoort de hele wereld toe, niet alleen Amerika. Toen hij leefde waren er nog geen grenzen'."

Oma puskop

Het medisch dossier van deze vrouwtjes-T-rex - de dikke botten duiden op een dame op leeftijd - is zoals Schulp het zegt 'rijk gevuld'. "Ze heeft aan alle kanten wat. Niet vreemd, als je een triceratops van acht meter lang op het menu hebt staan. Ze heeft krassen aan de bovenkant van haar kop, ze is in haar snuit gebeten, in de staart zit iets scheef, gebroken ribben. Aan de schedel konden we zien dat ze een ontsteking aan haar kop heeft gehad." Dat laatste leverde de T-rex in het dinolab in South Dakota de bijnaam Grandma Pusface (oma puskop) op. Naturalis heeft haar overigens Trix genoemd.

Ook de triceratopsen, de bijvangst van de eerste T-rex-expeditie, heeft Naturalis aangekocht, zij het ongeprepareerd. Dat zal Naturalis zelf gaan doen in de komende vier jaar (ieder jaar één). Van Huis: "Het kost goud geld om de botten te laten prepareren. Die T-rex wilden we door experts laten doen, dat is niet de dino waar je fouten op wil maken. De triceratops - een stuk minder zeldzaam - zullen vrijwilligers in Naturalis prepareren, waar het publiek kan meekijken."

Half augustus zullen de honderden dozen met 'stukjes Trix' aankomen in Naturalis. Dan zijn er nog een paar weken over om de puzzelstukken weer in elkaar te zetten. Vanaf 10 september is Trix daadwerkelijk te zien in het natuurmuseum.

Tristan en Trix

Trix is een van de twee Tyrannosauri- rex in Europa en de enige in het bezit van een Europees museum. De andere T-rex is eigendom van Niels Nielsen, een Deen die steenrijk is geworden in de financiële sector in Londen. Nielsen vernoemde zijn fossiel naar zijn zoon, Tristan. Momenteel is tyrannosaurus Tristan voor minstens drie jaar uitgeleend aan het Museum für Naturkunde in Berlijn. Deze T-rex werd drie jaar eerder gevonden dan Trix, eveneens in de Amerikaanse staat Montana.

Een lichte concurrentiestrijd is er al. John Nudds, de Britse paleontoloog die Nielsen hielp met de aankoop, zei vorig jaar tegen de Britse krant de Financial Times over Naturalis' spiksplinternieuwe aankoop: "Dat is ook een prima exemplaar, maar komt niet in de buurt van de kwaliteit van Tristan". Naturalis-directeur Edwin van Huis: "Trix is de mooist bewaarde T-rex ter wereld. De kwaliteit van de botten is ongeëvenaard."

Dinozaken

De aanschaf van een T-rex is door zijn haast mythische status in combinatie met de zeldzaamheid van de botten, een kostbare aangelegenheid.

T-rex Sue - ook uitgegraven door Pete Larson, maar na een slepende rechtszaak met de landeigenaar niet door hem verkocht - ging in 1997, vier jaar na het uitkomen van de film 'Jurassic Park' en de aanzet voor een niet-aflatende dinohype, voor 8,3 miljoen naar een museum in Chicago. Een absoluut record.

Naturalis zegt in totaal vijf miljoen euro nodig gehad te hebben om de hele operatie te bekostigen. Om de aankoop van Trix mogelijk te maken kende de Mondriaanstichting negen ton toe. Ook vroeg Naturalis bezoekers geld te doneren met de actie 'Tientje voor T-rex', wat nog eens 230.000 euro opleverde.

In de Verenigde Staten zijn dino's, onafhankelijk van de kwaliteit van het fossiel of de zeldzaamheid, gewoon te koop als ze op het grondgebied van een particulier zijn gevonden. Zo lang de koper en de landeigenaar er met elkaar uitkomen, mogen de fossielen uitgegraven, verkocht en worden geëxporteerd, zonder dat de staat daar iets mee te maken heeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden