Nog even en dementie is te voorspellen

In het brein van een Alzheimer-patiënt vormen zich dikke kluwens van het eiwit bèta-amyloid. Door die verstikkende kluwens sterven de hersencellen af.

Wilt u nu al weten of u over tien of twintig jaar dement wordt? Een lastige vraag, maar tot dusver ook een wat theoretische: een vroege test is er nog niet. Maar die zit er aan te komen, melden twee vooraanstaande wetenschapsbladen.

In beide studies wordt gehamerd op het belang van vroege opsporing van Alzheimer-dementie. Op het moment dat mensen beginnen te dementeren, zijn de hersenen al flink aangetast. Mogelijk is dat een reden dat experimentele medicijnen doorgaans al in de testfase sneuvelen: het is al te laat voor behandeling. Dat zou ten goede kunnen veranderen als de ziekte in een veel eerder stadium valt op te sporen.

Een Texaans-Italiaans onderzoeksteam richtte zich op de dikke kluwens van het eiwit bèta-amyloid, die gaandeweg worden gevormd in het Alzheimer-brein. Door die verstikkende kluwens sterven de hersencellen af. De onderzoekers wisten een vroege vorm van dit bèta-amyloid op te sporen in het hersenvocht. Uit dit 'voorlopermolecuul' onstaat het bèta-amyloid dat als het ware verkeerd wordt gevouwen en daarmee de kiem vormt voor de latere eiwitklonters.

Ruggenmergprik
De onderzoekers schrijven in Cell Report dat ze er in zijn geslaagd om de schadelijke eiwitmoleculen zelfs in minieme hoeveelheden op te sporen. Volgens hen circuleren deze moleculen mogelijk al jaren, zo niet decennia in het lichaam voor mensen cognitieve problemen krijgen.

Nadeel is wel dat ze de moleculen aantoonden in het hersenvocht, na een ruggenmergprik: een dure, omslachtige en vervelende testmethode voor standaardgebruik. Ze willen de techniek nu bruikbaar maken voor opsporing in bloed of urine. Volgens Paul Luiten, emeritus-hoogleraar moleculaire neurobiologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, zou dat mogelijk moeten zijn: "Als die moleculen in het hersenvocht zitten, vind je ze vermoedelijk ook terug in het bloed."

Luitens advies aan de onderzoekers luidt om proefpersonen gedurende langere tijd te volgen om te controleren of het molecuul inderdaad een hoge voorspellende waarde heeft.

Biomarkers
Die strategie volgde een andere onderzoeksgroep: ruim 500 gezonde 70-plussers kwamen vijf jaar lang naar het ziekenhuis voor een bloedtest en om vast te stellen of er tekenen van vroege Alzheimer-dementie te zien waren. Van de proefpersonen die gedurende het onderzoek inderdaad gingen dementeren, werden de bloedstalen achteraf uitgeplozen.

Zo vonden de onderzoekers tien vetachtige stoffen die bij de Alzheimerpatiënten meer of juist minder aanwezig waren in het bloed, al een paar jaar voor ze symptomen van dementie kregen. De voorspellende waarde van deze zogeheten biomarkers is volgens de onderzoekers 90 procent. Daarmee ligt een nauwkeurige vroege test in het verschiet, menen ze. Alzheimer zou tot wel twintig jaar voor de eerste ziektesymptomen kunnen worden voorspeld.

Dat is volgens Luiten haalbaar. Ook hij ziet het belang van vroege diagnostiek. Al is wat hem betreft nog niet gezegd dat die al standaard zou moeten worden aangeboden, omdat bestaande Alzheimermedicijnen daarvoor nog te weinig effectief zijn. "Als je vijf jaar in het vooruit kunt voorspellen dat iemand Alzheimer krijgt, en vervolgens de ziekte ook nog eens vijf jaar kunt tegenhouden, dan ben je een stuk verder."

Wie op dit moment door zo'n test zou horen dat hij waarschijnlijk Alzheimer zal krijgen, kan enkele voedingsvoorschriften volgen en meer gaan bewegen. Dat zou de ziekte mogelijk wat vertragen.

 
De voorspellende waarde van deze zogeheten biomarkers is volgens de onderzoekers 90 procent
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden