Nog een wet? Daar verdwijnt kinderarbeid niet mee

Hamza werkt 10 uur per dag in een naaiatelier in Gaziantep, Turkije om geld te verdienen voor zijn familie. Beeld Hollandse Hoogte

Een wet die bedrijven verplicht het nodige te doen tegen kinderarbeid, heeft dat nut of werkt het averechts?

Kinderarbeid de wereld uithelpen, daar is niemand tegen, maar er is wel veel discussie over de manier waarop. Morgen stemt de Eerste Kamer over de Wet zorgplicht kinderarbeid. Die eist van bedrijven dat zij het nodige doen om kinderarbeid te voorkomen. De laatste jaren zijn bedrijven en maatschappelijke organisaties juist gaan samenwerken in convenanten, zoals in de textielsector. Gaan die twee modellen samen?

Nee, stellen VNO-NCW en MKB Nederland onomwonden. Verplichtende wetgeving 'ondermijnt' de convenanten zelfs, zei een woordvoerder in oktober tegen de Eerste Kamer-commissie voor buitenlandse zaken en ontwikkelingssamenwerking. "In verschillende branches horen wij bedrijven zeggen: als er toch wetgeving komt, zullen we niet langer de moeite nemen om aan convenanten mee te doen."

Het is niet eerlijk dat de overheid de verantwoordelijkheid voor kinderarbeid alleen bij bedrijven legt, ging hij verder. Ook de Oeso en de VN wijzen erop dat samenwerking noodzakelijk is bij zulke complexe problemen.

En bedenk goed wat je weggooit. De wet gaat over één thema, terwijl een convenant deelnemende bedrijven verplicht om ook naar slavernij, veiligheid en gezondheid van werknemers, milieu, dierenwelzijn en vakbondsrechten te kijken. Bedrijven zullen lui worden van de Wet zorgplicht kinderarbeid. Zolang er niet over ze geklaagd wordt, waardoor ze het risico lopen op een boete en uiteindelijk strafrechtelijke vervolging, kunnen ze volstaan met een verklaring van één zinnetje, aldus VNO-NCW.

De textiel-en kledingbranche voegde daaraan toe dat er een wirwar aan wetgeving dreigt te ontstaan. In Groot-Brittannië gaat de Slavery Act over gedwongen arbeid. Frankrijk heeft dit jaar een eigen wet ingevoerd gericht op zorgvuldig zakendoen. Zwitserland, Duitsland, veel landen werken aan hun eigen regels. Maak liever een Europese wet, dat is wel zo overzichtelijk voor bedrijven.

Bedrijfsrisico

Gaan de wet en convenanten goed samen? Natuurlijk, zeggen allerlei maatschappelijke organisaties. Convenanten zijn een uitstekend instrument voor bedrijven die aan de nieuwe wet willen voldoen. De wet geeft een ondergrens. "De meeste bedrijven die in hun keten te maken krijgen met kinderarbeid, komen alleen in beweging als dat voor henzelf een bedrijfsrisico oplevert", zei Gerard Oonk van Landelijke India Werkgroep en de Coalitie Stop Kinderarbeid. "Bedrijven zijn eerder geneigd problemen te ontkennen en te verbergen, en eventueel snel de relatie met de leverancier te verbreken, dan het probleem bij de horens te vatten." De Amerikaanse wetgeving tegen conflictmineralen uit midden-Afrika laat zien dat een wet bedrijven kan motiveren om zelf initiatieven te nemen, vulde MVO Platform aan. De voorbeelden zijn er.

Niet alle bedrijven zijn tegen de wet. Heineken, Nestlé Nederland en G-Star Raw ondertekenden bijvoorbeeld een petitie vóór de wet.

Complexe keten

Als de wet er komt, moet die worden uitgewerkt in een Algemene Maatregel van Bestuur. Daarin staat wanneer een bedrijf groot genoeg is om aan de wet te moeten voldoen. En ook wie toezicht gaat houden op naleving. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) werd hiervoor aangekeken, omdat consumenten moeten worden beschermd tegen producten die met kinderarbeid zijn gemaakt. Maar directeur consumenten Bernadette van Buchem noemt die taak onuitvoerbaar, omdat de ACM geen bevoegdheden heeft in het buitenland. De wet richt zich ook op alle buitenlandse partijen die op de Nederlandse markt verkopen, fysiek en online, inclusief alle tussenhandelaren. Een complexe keten.

Verder is het lastig om een boete op te leggen op basis van zachte begrippen als 'gepaste zorgvuldigheid' en 'een redelijk vermoeden', zei Van Buchem tegen de Eerste Kamer. Een boete vereist keihard bewijs.

Volgens de International Labour Organization zijn wereldwijd 152 miljoen kinderen aan het werk.

Lees ook: De verbeterplannen van de kledingindustrie schieten nog steeds tekort

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden