Nog één keer echt vrijuit protesteren

Spaanse regering beperkt recht op betogen, VN maken bezwaar

In Spanje treedt vandaag een omstreden wet in werking die volgens tegenstanders basale burgerrechten danig inperkt. Zo worden spontane bijeenkomsten op straat en onaangekondigde protesten bij overheidsgebouwen of belangrijke infrastructuur strafbaar. Overtreders kunnen rekenen op gevangenisstraffen en boetes oplopend tot maar liefst 6 ton. Opponenten, die vanavond weer de straat op gaan, hebben de wet inmiddels de 'muilkorfwet' gedoopt.

Zondagmiddag staan ze in de brandende zon op het plein Puerta del Sol in het centrum van Madrid te joelen. Amateuracteurs, verkleed als sullige agenten, knuppelen vrolijk in op een groepje vermeende demonstranten. "Wij demonstranten worden tot criminelen gemaakt", legt organisator Carlos Escaño uit. Zo nu en dan loopt hij met een plantenspuit langs de menigte, voor verkoeling. "Er is geen enkele grond om ons te muilkorven. De regering wil gewoon afrekenen met de kritiek door onze democratische rechten af te nemen."

Demonstraties tegen de muilkorfwet, die in 2013 door de conservatieve regeringspartij Partido Popular werd aangekondigd, staken de afgelopen maanden steeds vaker de kop op. Nadat de wet in maart definitief was goedgekeurd, werd uit protest een hologram van een protesterende menigte op het parlementsgebouw geprojecteerd; alleen virtuele demonstranten kunnen straks nog de straat op was de cynische boodschap.

Niet alleen beroepsdemonstranten en activisten als Escaño winden zich op. De hele oppositie in het Spaanse parlement stemde tegen de wet. Zij twijfelen aan het grondwettelijke gehalte en laten de wet toetsen door het Constitutionele Hof. Ook de Verenigde Naties, de Raad van Europa en mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch maakten bezwaar.

De regering kwam met de wet omdat zij vindt dat er nu te weinig middelen zijn om te voorkomen dat massademonstraties uit de hand lopen. Minister van justitie Rafael Catalá van de Partido Popular noemt de wet een middel om te zorgen dat demonstranten hun recht kunnen uitoefenen en tegelijk beschermd worden tegen de 'gewelddadigen'. De wet moet volgens de conservatieve regeringspartij zorgen voor een betere 'balans tussen veiligheid en vrijheid'.

Juridisch specialist Vicente Lerda van denktank Alternativas vindt dat de wet getuigt van gebrek aan zelfvertrouwen van de regering. Lerda stelt dat de wet wordt gepresenteerd als een oplossing voor praktische problemen, maar eigenlijk dient om de vele protesten tegen het harde bezuinigingsbeleid in te dammen. "Er is geen noodzaak voor deze wet. De meeste protesten zijn vreedzaam", zegt hij. "Hoe je het ook wendt of keert, deze wet onderdrukt."

Bij Lerda roept de wet herinneringen op aan Spanje's dictatoriale verleden. "Ik kan best begrijpen dat sommige mensen dit als een Franquistische wet zien", zegt hij. Extra pijnlijk is dat de wet wordt ingevoerd nu dictator Francisco Franco (1892-1975) precies 40 jaar geleden overleed, waarna de transitie naar democratie in Spanje begon.

Escaño heeft zijn hoop gevestigd op het breed gedragen politieke verzet. Bovendien verloor de Partido Popular bij de lokale verkiezingen in mei flink. Als deze lijn zich doorzet bij de parlementsverkiezingen, dit najaar, kan er politieke ruimte ontstaan om aan de wet te morrelen. De kersverse aan de linkse partij Podemos gelieerde burgemeester van Madrid, Manuela Carmena, liet dit weekend in ieder geval vast weten te hopen dat de wet geen lang leven beschoren is. Zij herinnerde er fijntjes aan dat alle ruim 1300 manifestaties dit jaar in de hoofdstad vreedzaam verliepen.

Escaño gaat vanavond in ieder geval nog eenmaal de straat op, voordat de nieuwe wet morgen van kracht wordt. "Nu kan het tenminste nog", zegt hij gelaten.

undefined

Wat mag niet meer onder de 'muilkorfwet'?

Het maken van opnames van de politie en deze zonder toestemming verspreiden of openbaar maken.

Orde verstorende demonstraties voor het congres of de senaat.

Een huisuitzetting (van bewoners die huur of hypotheek niet meer kunnen betalen) verhinderen.

Vlagverbranding. Boete: 600 tot 30.000 euro.

Demonstreren rond belangrijke infrastructurele werken zoals een vliegveld of een kerncentrale.

Zonder toestemming op straat bijeenkomsten of activiteiten organiseren. Boete: 30.000 tot 600.000 euro.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden