Nog drie dagen

(Trouw)

Nu de verkiezingscampagne in de Verenigde Staten bijna op zijn einde loopt, blikt Trouw-correspondent Bas den Hond terug op de afgelopen drie jaar. Hieronder de tien belangrijkste momenten.

27-6-2004’Er is alleen een Verenigde Staten van Amerika’

In 2004 mocht op de Democratische Conventie in Chicago de lokale kandidaat voor de Senaat de toonzettende toespraak geven. Ene Barack Obama. De New York Times ging kennis maken. Bij het bereiken van het podium zou hij vast zenuwachtig zijn, dacht Obama. Maar volgens de verslaggever zei hij dat te kalm om geloofwaardig te zijn.

Die dag kreeg Obama de zaal plat. ’Er is niet een zwart Amerika en een wit Amerika en een Latino Amerika en een Aziatisch Amerika; er is een Verenigde Staten van Amerika!”

Dat John Kerry van George W. Bush zou verliezen, kon niemand zich voorstellen. Het gerucht ging dat Kerry als grootmoedig gebaar een Republikein, senator John McCain, tot minister van defensie zou benoemen.

31-1-2007’De eerste gewone zwarte die goed spreekt, slim, schoon is’

Joe Bidens kandidatuur als president ging mis vanaf dag één. Toen verscheen een interview van hem in de New York Observer, waarin hij de lof zong van zijn tegenstander Barack Obama. „Hij is de eerste gewone Afro-Amerikaan die goed spreekt en slim is en schoon en een goed uitziende vent.”

Het was een pijnlijke uitzondering op de regel dat alle kandidaten op kousenvoeten om het thema ’ras’ heenlopen. Obama was niet boos, maar zwarte politici van een oudere generatie, want daar sloeg Bidens verzuchting op, wel. Dominee Al Sharpton verzekerde Biden dat hij elke dag in bad ging. Met Bidens campagne kwam het daarna niet meer goed. Tot Obama hem als running mate koos vanwege zijn buitenlandervaring en de volkse manieren die hij zelf miste.

22-1-2007’Ik doe mee, en ik doe mee om te winnen’

Een week na Obama kondigde Hillary Clinton haar kandidatuur aan. Via haar website sprak ze de Amerikanen toe vanaf de bank en nodigde ze hen uit voor een ’conversatie’ via internet.

Clintonwas de favoriet. Ze begon veel eerder dan Obama met de voorbereidingen. Na haar afscheid als first lady naast Bill Clinton stelde ze zich kandidaat voor de Senaat en hield zich daar bezig met militaire kwesties, zodat de Amerikanen zouden wennen aan een vrouw als opperbevelhebber. Haar acht jaar in het Witte Huis hadden haar in zekere zin bestuurservaring gegeven – en de beste contacten in het partij-apparaat. Inclusief vele volksvertegenwoordigers die op de conventie zouden mogen meestemmen met de via voorverkiezingen in de deelstaten geselecteerde afgevaardigden.

2-7-2007’Waarom zou ik aan opgeven denken?’

Van de 150 mensen die de Republikein John McCain in dienst had, werd in juli de helft ontslagen. Hij haalde veel te weinig geld op. Zijn immigratie-standpunt was niet populair, evangelicalen geloofden niet in hem.

Ook in de staten waar het eerst voorverkiezingen worden gehouden, Iowa en New Hampshire, kromp McCain zijn organisatie in. Speculaties over opgeven maakten hem kwaad. „Ik zou niet weten waarom ik daar in de verste verte aan moest denken als het nog maar juli is. Geld ophalen is voor mij altijd moeilijk. De belangengroepen [uit het bedrijfsleven] geven mij niets, omdat ze niet willen dat ik president word”, zei hij tegen de New York Times. Korte tijd later stapten de topadviseur en de directeur van zijn campagne op. McCain: „Ik ben heel tevreden met hoe het gaat.”

17-10-2007’Dit is geen manier om de president te kiezen’

Als het over de verkiezingen ging, begon hij steevast te glunderen, maar in het journaal van tv-netwerk NBC maakte de chef politiek Tim Russert zich op 17 oktober zichtbaar kwaad. De ene deelstaat na de andere schoof zijn voorverkiezingen naar voren, in een poging meer invloed te krijgen op de keus van de kandidaten. Florida en Michigan negeerden een verbod daarop, waardoor ze stemrecht verloren op de conventies.

Russert zag aankomen dat Iowa en New Hampshire, om maar het eerst te zijn, hun verkiezingen al voor Kerstmis 2007 zouden moeten houden. „Dit is een chaos [...] Dit is géén manier om de president van de Verenigde Staten te kiezen.” De eerste stemvergaderingen, in Iowa, vonden op 3 januari 2008 plaats. Op 13 juni 2008 overleed Russert (58) aan een hartaanval.

3-1-2008 ’De status quo verloor, verandering heeft gewonnen’

Na een jaar campagnevoeren begonnen de Amerikaanse presidentsverkiezingen op 3 januari 2008 officieel, met de stemvergaderingen in Iowa, de staat waar je alleen kunt winnen door van deur naar deur te gaan en kleine samenkomsten toe te spreken. Het is traditie: in Iowa geeft Amerika zichzelf een eerste indruk van wat het van de geboden keus vindt.

En het land blijkt na zeven jaar George W. Bush iets nieuws te willen. Zoals John Edwards (tweede bij de Democraten) zei: „De status quo heeft verloren, verandering heeft gewonnen.” Bij de Democraten verraste Barack Obama. Dat hij zwart is, bleek in deze blanke staat geen probleem. Bij de Republikeinen bleef Mitt Romney, ondanks inzet van zijn privéfortuin, achter bij de evangelicale ex-gouverneur Mike Huckabee.

7-1-2008’Hoe red je het? Hoe houd je het vol? Wie doet je haar?’

Bij verlies in New Hampshire, de tweede staat die aan de beurt was, op 8 januari 2008 , had Hillary Clinton haar campagne wel kunnen opdoeken. Maar Clinton won die voorverkiezing bij de Democraten, en McCain bij de Republikeinen. Beiden konden daarna doorstomen naar winst in andere staten. Kort tevoren stond Obama nog voor in de peilingen. Wilden de kiezers van New Hampshire de spanning er nog even inhouden? Logen de gepeilden over hun weerzin tegen een zwarte?

Misschien maakte toch de verstikte stem van Clinton, tijdens een bijeenkomst de dag ervoor. „Hoe red je het? Hoe houd je het vol? Wie doet je haar?”, vroeg een bezoekster meelevend. Clinton: „Het is niet gemakkelijk. (...) Ik wil ons land niet achteruit zien gaan. Dus.”

1-6-2008’Niet God zegen Amerika,maar God verdom Amerika!’

Het diepste dal waar de campagne van Obama door moest, was zijn relatie met dominee Jeremiah Wright uit Chicago. In zijn kerk vond Obama het geloof, hij trouwde er en Wright doopte zijn kinderen.

Maar toen video’s van diens preken bekend werden waarin hij de aanslagen van 11 september 2001 een straf noemde voor een land dat vele zonden had begaan, van slavenhouderij tot het afwerpen van atoombommen („Niet God zegen Amerika, maar God verdom Amerika”) moest Obama reageren. Hij deed dat met een als briljant ontvangen toespraak over de rassenverhoudingen in de VS. Hij zei dat hij zich evenmin van Wright kon afwenden als van zijn blanke grootmoeder. Toen Wright zijn uitlatingen korte tijd later herhaalde, trad Obama op 1 juni 2008 alsnog uit zijn kerk.

29-8-2008’Verschil tussen pitbull en hockeymoeder?’ Lippenstift’

Bij Obama was het probleem zijn gebrek aan ervaring, bij McCain zijn leeftijd. Met de keus voor gouverneur Sarah Palin van Alaska als running mate leek McCain in eerste instantie in de roos te schieten. Ze is van Obama’s generatie en zou Democraten kunnen trekken die op Hillary Clinton gehoopt hadden. Palin liet graag merken hoe door en door gewoon ze is, met uitspraken als: „Wat is het verschil tussen een pitbull en een hockeymoeder? Lippenstift.”

Uiteindelijk bleek haar aantrekkingskracht alleen bij het evangalicale deel van de Republikeinse kiezers te beklijven. Bij de rest namen de zorgen toe over haar gebrek aan ervaring en kennis. Ook de berichten die loskwamen over haar stijl van regeren in Alaska bleken geen aanbeveling voor het een na hoogste ambt.

15-9-2008’De fundamenten van de economie zijn sterk’

Na de Democratische conventie eind augustus en de Republikeinse begin september stonden de kansen van Obama en McCain praktisch gelijk. Toen begon de Amerikaanse economie, al langer lijdend onder de kredietcrisis, zichtbaar in elkaar te zakken. Op 15 september ging de zakenbank Lehman Brothers bankroet. Diezelfde ochtend had John McCain, met hetzelfde routineuze optimisme en in soortgelijke bewoordingen als president George W. Bush dat vaak deed, gezegd: „De fundamenten van de economie zijn sterk.”

Dat Amerika door McCain te verkiezen in feite George Bush een derde termijn verleent, was al lang een vaste leus van Obama. Nu kon hij de ’economische onkunde’ van McCain daaraan toevoegen. Meer heeft hij sindsdien niet nodig gehad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden