Nog altijd verliefd op dat prachtige klooster

Het voormalige nonnenklooster Gods Werkhof in de weilanden rond Werkhoven is tegenwoordig conferentieoord. Oud-zuster Elisabeth verzorgt rondleidingen in het bijzondere gebouw.

Josephine Boevé is nog altijd zo verliefd op het gebouw als toen ze er in 1960 voor het eerst binnentrad. "Vooral die hoge ramen zijn heerlijk", vertelt ze tijdens de rondleiding. "Ze maken alles helder en licht. Zo totaal anders dan andere kloosters. Gods Werkhof is gewoon een plek waar je graag wilt zijn."

Ze geloofde in de kracht van het gebed. En dus trad ze op 24-jarige leeftijd als zuster Elisabeth toe tot de slotzusters van de orde der Augustinessen. Veertien jaar later trad ze uit. Nu verzorgt Boevé - een vrolijke, vieve dame met lang grijs haar en heldere ogen achter brillenglas - rondleidingen in het gebouw dat nu dienst doet als conferentie-oord. Ze vertelt met smaak, humor en een beetje weemoed over het kloosterleven van weleer.

Een sober leven, benadrukt ze. "We waren contemplatieve zusters en werden geacht in stilte te leven en te bidden voor het heil van de wereld. Als slotzusters speelde ons leven zich af in volledige afzondering. Met uitzondering van zuster Juliana, de 'buitenzuster', kwam niemand ooit buiten het kloosterterrein. De eerste jaren leefden we letterlijk achter tralies. Vier keer per jaar mocht de familie op bezoek komen. Wij zaten achter een dubbel traliehek. Je kon elkaar niet aanraken, alleen via een laatje dingen doorgeven. Ik heb ooit een baby vastgehouden die zo werd aangereikt."

Gods Werkhof staat te boek als een hoogtepunt van naoorlogse religieuze architectuur. Het is een in de stijl van de Delftse school ontworpen gebouw van Jan Drummen, het laatste slotklooster dat in Nederland werd gebouwd. De grond werd door boeren uit de streek aan de kerk geschonken. Andere tijden.

Twaalf zusters, een priores en een sub-priores namen er in 1960 hun intrek. Ze waren zelfvoorzienend en aten van wat de moestuin en de boomgaard opbrachten. Het was de tijd van het Rijke Roomse Leven, maar voor de zusters was het bestaan karig. Niemand werkte buiten het klooster en geld werd amper verdiend. Gelukkig brachten de boeren uit de buurt elke maandag een bus met verse melk. Als de nood echt aan de man kwam werd buitenzuster Julia eropuit gestuurd om bij gelovigen om bijdragen in geld of natura te bedelen.

Het geld dát binnenkwam, was vooral afkomstig uit de verkoop van het werk van 'kunstzuster' Theofoor. Theofoor was de geestelijke naam van kunstenares Ans van Zeijst, die op latere leeftijd voor het kloosterleven had gekozen. Een multi-talent, dat niet alleen betrokken was geweest bij het ontwerp van het kloostergebouw, maar ook tekende voor de houten meubels en de lampen die het voormalige klooster nog altijd sieren. Ze ontwierp het tabernakel, het altaar, monstransen, kazuifels, bidprentjes, herdenkingskaarsen en tal van andere kunstzinnige uitingen. Voor zichzelf ontwierp ze een ruim atelier, een hoge, betimmerde ruimte met ramen op het noorden.

Het Tweede Vaticaanse Concilie van 1963 veranderde geleidelijk het leven in Gods Werkhof, vertelt Boevé: "We richtten de blik op de wereld, traden naar buiten, er kwam meer vrijheid. In 1967 mochten we voor het eerst naar huis."

De traliehekken verdwenen, de wereld kwam het klooster binnen. De keerzijde was dat de boeren de gratis melkvoorziening stilzetten toen zuster Theresa, als eerste zuster, als onderwijzeres in het dorp ging werken - melk kon de congregatie nu zelf wel betalen.

De veranderingen boden Elisabeth onverwachte kansen. De Nederlandstalige religieuze liederen die na het Concilie de oude gregoriaanse gezangen vervingen, vereisten een grotere muzikaliteit dan de oude koordirigente aankon. Zuster Elisabeth, die piano had gespeeld, werd aangesteld als nieuwe dirigente. Later kreeg ze de kans om koormuziek te gaan studeren. Dat was het begin van een bewustwordingsproces dat leidde tot haar uitreden in 1974. "Ik besefte dat ik in het klooster mijn muzikale talenten niet verder kon ontwikkelen. Dat begon te knellen."

Haar geloof verloor Boevé nooit, maar ze koos voor een wereldse carrière als koordirigente en muziekdocente, schreef en publiceerde religieuze liederenbundels en werd actief in de plaatselijke politiek. Ze trouwde en woont nog steeds op een steenworp van de priorij. Want ze heeft het klooster nooit de rug toegekeerd. "Na mijn uittreden ben ik tot 1986 het koor blijven dirigeren."

Over haar periode als non is ze nuchter. Achteraf bezien, zegt ze, sloeg het allemaal nergens op: haar keuze voor zo'n beetje het strengste kloosterleven, de strikte regels van de slotzusters, de zelfgekozen afzondering, het verloren contact met de familie: "Mijn vader was heel trots op me, maar hij vond het ook vreselijk dat ik zo goed als uit zijn leven verdween. Ik zag dat toen helemaal niet zo. Dit was wat ik wilde en ik nam het zoals het kwam. Ik voelde me gauw thuis in het klooster en heb nooit spijt gehad van mijn keuze."

In 1997 kwam er een einde aan het kloosterleven in Gods Werkhof. Het was niet langer haalbaar de congregatie in stand te houden. De animo voor een leven als non was drastisch afgenomen, novicen dienden zich niet aan en de zusters werden oud en overleden. De resterende zusters verhuisden naar Driebergen en het kloostergebouw werd verkocht en in gebruik genomen als conferentiecentrum Samaya.

Onder auspiciën van Samaya - wat Sanskriet is voor 'ontmoeting' - is Gods Werkhof nog steeds een plek voor meditatie, persoonlijke ontwikkeling, bewustzijn en spiritualiteit, maar nu voor mensen van alle gezindten. De kleine kapel wordt gebruikt voor oecumenische diensten, ochtendmeditaties en zenmeditaties. En hoewel de nieuwe eigenaar het gebouw heeft gemoderniseerd en verbouwd, heeft hij bewust veel van het oude in stand gehouden. Zo staan overal nog de licht-houten meubelen van zuster Theofoor. En door de ronde ramen met hun stalen kozijnen zet de binnenvallende zon de lange, witgepleisterde gangen in een helder, warm licht.

De vensters bieden zicht op het weidse weidelandschap rond Werkhoven, met fruitbomen, houtwallen en boerderijen aan de einder. Het licht, de rust: de priorij is onveranderd een perfecte locatie voor contemplatie.

Rondleiding

Gods Werkhof ligt aan de Hollendewagenweg 20 in Werkhoven (gemeente Bunnik) en is sinds 2008 een gemeentelijk monument. Het is niet per openbaar vervoer bereikbaar. Regelmatig worden rondleidingen gehouden door de tuin of het kloostergebouw. De eerstvolgende rondleiding is op 10 mei (door het gebouw). Het bijwonen van een rondleiding kost euro 6,- per persoon, inclusief een kopje koffie. Vooraf aanmelden is niet nodig. Kijk op de website voor de exacte data en tijden: www.godswerkhof.nl. Voor informatie over conferentiecentrum Samaya: www.samaya.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden