Nog altijd geen Patriot de lucht in

reportage | Nederlanders beschermen Turkse stad tegen luchtaanval Syrië, ingrijpen hoefde tot nu toe niet

VLIEGBASIS INCIRLIK (TURKIJE) - De bescherming die generaal Tom Middendorp krijgt op de luchtmachtbasis Incirlik in Turkije doet wat potsierlijk aan. Op het terrein staat de Amerikaanse luchtmacht met de 39th Air Base Wing paraat. De kans dat kwaadwillenden het immense terrein betreden, lijkt haast te verwaarlozen. Toch gaat een aparte wagen met zwaailichten van de Turkse strijdkrachten de auto van de Nederlandse commandant der strijdkrachten voor als hij over de basis rijdt.

Zie het als een vorm van dankbaarheid en respect, is de uitleg. Of als een blijk dat Turkije de rol als gastheer verstaat. De steun die Nederland aan de grens tussen Syrië en Turkije verleent, wordt volgens Middendorp zeer op prijs gesteld. Inmiddels iets meer dan tweehonderd militairen waken met twee Patriot-vuureenheden over de levens van ruim 1,6 miljoen inwoners van Adana.

De stad aan de rivier de Seyhan ligt dertig kilometer van de Middellandse Zee. Dat is mooi, maar de Nederlanders hebben nog geen duik genomen. Vrijwel niemand heeft ook een stap gezet in de drieduizend jaar oude stad die ooit leed onder oorlogen tussen Grieken en Perzen en in de eerste eeuw v. Chr werd ingelijfd bij het Romeinse Rijk.

De belangrijkste reden dat de Nederlanders niet een dagje cultuur gaan snuiven: 120 kilometer verderop ligt de grens met Syrië. En mocht vanuit dat land een Scud-raket worden afgeschoten die richting Adana gaat dan hebben de Nederlanders tussen de vijf en zeven minuten de tijd om het projectiel uit de lucht te halen. De bezetting laat het niet toe dat een deel van de eenheid een dagje naar de stad gaat. De bemanningen van het radarstation, de vuurgeleidingscentrale, de lanceerinrichtingen en de militairen die voor de communicatie zorgen, mogen geen stip op de radar missen.

Het lijkt vreemd om geen contact te hebben met de mensen die je beschermt. Het zijn de bezoekers die met grote regelmaat de Nederlanders danken voor hun inspanningen. Dank aan de moeders die hun kind vier maanden in Nederland achterlaten, en vooral ook dank van Middendorp aan de militairen die hun uitzendingsbescherming - het recht om na een uitzending een periode niet uitgezonden te worden - opgaven om de missie nog een tweede jaar door te zetten. Middendorp: "Het is een hele aparte uitdaging om een miljoenenstad te beschermen. Turkije waardeert het enorm, maar eigenlijk kan het niet. Van de drie vuureenheden die Nederland heeft, zijn er nu twee uitgezonden. Enorm belastend voor het thuisfront. De verlenging van de missie was onmogelijk geweest als ze niet vrijwillig van de uitzendbescherming hadden afgezien."

Sinds het begin van de uitzending, januari vorig jaar, is er geen Patriot afgevuurd. Of liever gezegd: zijn er geen twee Patriots afgeschoten op een vijandige raket. Alhoewel het geüpdate, dertig jaar oude luchtverdedigingssysteem zeer precies is, worden er geen risico's genomen en worden er altijd twee afgevuurd.

Op kaarten die commandant Laurens Jobse toont, is duidelijk te zien dat er binnen Syrië raketten zijn afgevuurd. Het kan niet exact worden vastgesteld dat het om raketten gaat met als afzender de regering Assad. Wel is duidelijk dat het merendeel van de raketten die recent zijn afgevuurd als doel het noordwestelijk deel van Syrië hadden, waar bijvoorbeeld een stad als Aleppo ligt. Dergelijke Syrische steden worden overigens niet beschermd door de Nederlandse eenheid. De opdracht luidt: Adana voorzien van een 'paraplu'. Elke raket die niet op de stad is gericht wordt ongemoeid gelaten.

Dit jaar is duidelijk sprake van een afname van de dreiging voor Adana, maar volgens kolonel Jobse is er wel nog sprake 'een valide dreiging'. Hoeveel raketten zich nog aan Syrische zijde bevinden en hoeveel er reeds zijn afgeschoten, is bij de Navo bekend, maar het gaat hier om geheime informatie. Grofweg komt het er op neer dat Assad inmiddels voor de helft door zijn dodelijke vuurwerk heen is. Uit het patroon van de doelen kan voorzichtig ook worden geconcludeerd dat Assad weinig behoefte heeft het interne conflict uit te breiden naar een ruzie met buurland Turkije.

De voorzichtige conclusie dat de missie geen derde jaar in hoeft te gaan, lijkt dan ook gerechtvaardigd. Het laatste woord daarover is aan Navo-lid Turkije. Als dat land zich onveilig voelt en de Patriots nog nodig heeft, dan is een nieuw verzoek voor een Nederlandse bijdrage niet ondenkbaar.

Binnen de Navo zijn er slechts drie landen - naast Nederland, Duitsland en de Verenigde Staten - die over Patriots met geavanceerde PAC-3 raketten beschikken. Beide landen nemen overigens al een deel van de bewaking van het grensgebied op zich. Zo zitten de Duitsers in Kahramanmaras en de Amerikanen in Gaziantep.

Mocht het tot een verlenging komen dan is heldere, snelle besluitvorming door de politiek noodzakelijk, vindt de legerleiding. De twee vuureenheden die nu staan opgesteld krijgen problemen met de reserveonderdelen voor onder meer het radarsysteem. Her en der worden bestaande systemen al gekannibaliseerd voor onderdelen. Technici van de Nederlandse missie melden lange wachttijden bij leveranciers.

Kolonel Jobse wijst er daarnaast op dat je er niet oneindig op kunt rekenen dat het personeel zijn recht op uitzendbescherming opzij blijft zetten. Zelfs aan het maatwerk - sommigen komen vier maanden en dan weer acht maanden niet, anderen draaien een maand en zijn dan twee maanden in Nederland - zit een grens. Snel nog personeel opleiden voor een derde jaar is nagenoeg onhaalbaar.

En het moreel van de Patriot-familie? Dat is goed. De dokter, de verpleger en de maatschappelijk werkster hebben op een blindedarm-operatie na niets te doen gehad. De marechaussee die altijd mee is op een missie heeft vooral onderhandeld met de aanwezige Amerikanen over de verkeersveiligheid op de basis Incirlik. De gebruikelijke, maar niet openbare meting van het moreel, was ook positief. "Dat we niet hebben hoeven vuren is een goed teken. Dat betekent dat onze aanwezigheid nut heeft", is het gemiddelde commentaar van de militairen die op de alcoholvrije basis hun vrije tijd doorbrengen met hardlopen, fietsen en bewegen in de sportschool. Soms lijkt de burgeroorlog aan de andere kant van de nabije Syrische grens heel ver weg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden